Propada rodna kuća Vuka Karadžića
Spomen-kompleks u Tršiću u žalosnom stanju: sa rupama na krovu, oštećenjima po zidovima od vlage i dotrajalosti

U godini kada se obeležava dve stotine dvadeset godina od rođenja Vuka Stefanovića Karadžića, njegova rodna kuća, a sada spomen-kompleks u Tršiću, nalazi se u žalosnom stanju. Iz centra za kulturu „Vuk Karadžić” iz Loznice opominju javnost da će već sledeće godine stanje ovog spomenika biti kritično. Na prvi pogled, Vukova kuća izgleda „podnošljivo”, ali ko se pažljivije zagledanje uočiće rupe na krovu, oštećenja po zidovima od vlage i dotrajalosti. O tome je ovih dana naš list opširno pisao, a ponovimo podatak da je prema proceni regionalnog Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Valjeva potrebno šest miliona dinara za obnovu Vukove spomen-kuće u Tršiću.
Kuća je još 1972. godine proglašena nepokretnim kulturnim dobrom od izuzetnog značaja i, iz meseca u mesec, decenijama je stalno stecište posetilaca, pogotovu đaka.

Prema rečima Dajane Đedović, direktorke Centra za kulturu „Vuk Karadžić” u Loznici, ulaznica za posetu ovom spomeniku kulture košta 60 dinara. Iako je Tršić odredište brojnih učeničkih ekskurzija, kako je objasnila Dajana Đedović, zarada od ulaznica na godišnjem nivou ne dostigne ni milion dinara.

Pored Centra za kulturu u Loznici, i opština Loznica, koja se ne smatra razvijenom i bogatom opštinom, i Programski savet Vukovog sabora, sačinjen od uglednih ličnosti našeg kulturnog i javnog života, podržavaju obnovu i zaštitu Vukove spomen kuće i okućnice. Apelu o zaštiti se pridružuje i Vukova zadužbina iz Beograda. Pomoć se pre svega očekuje od Ministarstva kulture, mada se Dajana Đedović pismom obraćala i Ministarstvu za ekonomski i regionalni razvoj, kao i Ministarstvu prosvete.

Od 2001. godine uopšte nije ulagano u spomen kompleks u Tršiću, i još pre dve godine komisija Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Valjeva, republičkog Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Beograda i Ministarstva kulture ustanovila da je Vukova spomen-kuća u lošem stanju i da joj je neophodna obnova. Zatim je regionalni Zavod iz Valjeva konkurisao sa elaboratom o rekonstrukciji spomen-kompleksa Vukove kuće i okućnice u Ministarstvu kulture i nije dobio novčana sredstva.

Već je poznata priča o tome da je restauracija neophodna, kao i koliko su neophodna ulaganja u očuvanje nekog spomenika kulture. To je priča i o Narodnom muzeju, a sličan je primer predstavlja i Muzej Vuka i Dositeja u Beogradu, koji je smešten u najstarijoj sačuvanoj stambenoj zgradi u prestonici. I njoj je potrebna stalna briga, saniranje krova i preteće vlage. Inače, ovaj muzej je jedan od najposećenijih u Beogradu, a naročito ga početkom septembra svake godine, u Vukove dane, obilaze studenti, učenici i slavisti iz celog sveta.

Ponekad se pojavi neki usamljeni umetnik ili imućni privatnik i ponudi projekat ili novac za potpuno uređenje nekog muzejskog kompleksa. Ovih dana u javnosti se oglasio i akademski vajar Ostoja Balkanski, koji sa opštinom Loznica nije uspeo da sklopi dogovor oko sprovođenja svog autorskog projekta i kaže da će i tužiti opštinu zbog krađe autorskih prava. Balkanski je Tršić video kao „Kneževinu pismenosti”, do koje bi putokazi bili panoi sa slovima azbuke, dok bi u samom Tršiću posetioci doživljavali Vukovo vreme, etno muziku i gde bi platežno sredstvo bio „Vukov dinar”.

Ono što stvarno začuđuje jeste da neku sličnu ideju, koja u suštini spaja kulturni i turistički potencijal (a što je u svetu tako često i profitabilno), nije već do sada niko od nadležnih ostvario. I to kao sopstveni i razrađeni projekat od kulturnog i nacionalnog značaja, a ne kao krađu umetničke ideje ili iskamčeni novac od nekog bogatog iseljenika.

Može da se primeti da postoji dosta institucija kulture kojima je potrebna materijalna podrška, da novca nikada nema za sve, ali da li iko može da razmotri kolika bi bila zarada od poseta izuzetno uređenom spomeničkom kompleksu, koji u blizini ima i dobar hotel i prirodu o kojoj maštaju ljudi iz razvijene Evrope. Ko to treba da primeti? – pitamo se po stohiljaditi put. „Kad bi neko imao ono što mi imamo, bio bi ponosan”, rekli bi naši očevi i opet bi verovatno bili u pravu. Sve se ponovo svodi na to da kao narod nismo savladali lekciju iz 19. veka, romantičarskog Vukovog veka, a ta je da je nacionalni interes prvenstveno socijalno-ekonomski interes.

Kad je reč o Vuku Karadžiću, dovoljno je da se setimo i onoga što je rekao njegov prijatelj i mlađi saradnik Đura Daničić: „Vuk nije živio niti živi za svoj vijek, nego za vijek drugi što nastajaše; zato ga njegov vijek i ne razumije, zato ga vijek njegov proganjaše…” Da li ga razume naše vreme?