Po opisu Konstantina Porfirogenita, u unutrašnjosti balkanskog poluostrva se prostirala oblast "prvobitnih,pravih Srba". To je zemlja Serblia u kojoj stanuju Serbloi. Docnije, crkvene hronike Dubrovnika je pominju kao "regnum Servilie"- kraljevstvo Srba. Na jugu se njihova zemlja, kraljevina, graničila izvorom lima i obroncima Prokletija; istočnu granicu obeležavao je utvrđeni grad Ras (Rason,Rase),na reci Raškoj, kod današnjeg Novog Pazara. Na severu su se graničili sa Avarima, koji su dugo u svom posedu držali Srem i nekadašnju Gornju Meziju. Prema tome, oblast "prvobitnih Srba",dok se nisu stopili sa Slovenima, obuhvatala je krajeve na Limu, gornjoj Drini sa Pivom i Tarom, doliku Ibra i gornji tok reke Morave.Glavni grad je bio Dostinik. Važniji gradovi su bili još:Samobor,Goražde,Soko(na spoju Pive i Tare),Brskovo,Breznica,Kapedunum(Užice),Sjenica,Bu dimlje,Gradac(Čačak) i, jedno od najstarijih naselja, Gradiška iz sadašnje Republike Srpske.Nju su osnovale Jazige da bi kontrolisali prelaske preko Save, kao i grad Jajce (Jaize),koji je kontrolisao ulaz u Centralnu Bosnu.
Na primeru Gradiške,čija je starina nedvosmisleno utvrđena, dokazuje se, između ostalog, spominjanje srpskog imena na ovim prostorima vekovima pre slovenskog, pa time otpada floskula "Bečko-Berlinske" škole o tobožnjem doseljavanju Srba na Balkan tokom VI i VII veka.Krenimo redom.
Najstarije jezgro Gradiške nalazi se na prostoru današnjeg parka i bolničkog kruga.Prilikom kopanja temelja za zgradu bolnice, nakon II svetskog rata, utvrđeni su sledeći arheološki slojevi:preistorijski, antičko-rimski,ranosrednjovekovni, kasnosrednjovekovni i turski.Arheološki nalazi, ostaci rimske arhitekture, otkriveni su i na širokom prostoru grada.Kroz celo postojanje preistorijskog naselja u Donjoj Dolini (XII vek pre n.e.), koje su osnovali Sigini, postojalo je i naselje u današnjoj Gradiški.Rimljani su ga izabrali kao raskršće dvaju magistralnih puteva, te kao središte rimske,savske flote.Ovo naselje se, kao kastel Jaziga, spominje od I do V veka.
Prvi pisani spomenik nalazi se u ptolomejevoj geografiji iz II veka, u njoj je Gradiška opisana kao Serbinon ili Serbinium. U knjizi Itinerarium Antonini iz II veka stoji: Servicijum; Pojtingerova tabla (Tabula Peutingeriana) iz IV veka, beleži ime Serucio. U delu Notatia Dignitatum iz IV veka piše Servicio(Servitio), dok je u delu Antonini Ravennatis Cosmographia, iz VII,VIII, veka, naselje na prostoru današnje gradiške označeno i upisano kao Serbitium. Svi navedeni oblici(Serbinon,Servitium,Servitium,Serutio,Servil i,Serbitium) koji su se pojavljivali kao imena mesta, u zavisnosti od autora(istoričari ili geografi),odnose se na mesto koje označava grad koji su podigli i u kome žive Srbi- Srbicu.
Na području same Gradiške, nalazio se grozd kružnih gradišta, raštrkanih na širem prostoru današnjeg grada. Inače, u novijoj istoriji, Gradiška (Gradišće,Gradische), se spominje kao Libera villa de Gradisca, slobodna varoš Gradiška, u starosrpskoj vrbaškoj župi, 1330. Pre pada pod Osmanlije,1537, bila je pod vlašću srpskog despota Vuka Grgurevića.
( Miodrag Milanović, Srpski stari vek)
Zemlja prvobitnih,pravih srba
Linearni način
