UNICORN

Rasulo, beznadje i strah. Jedina osjecanja koja su na planeti vladala u to vrijeme. Sirova borba za opstanak bez milosti, bez morala, sa macem i topuzom kao jedinim prijateljima. Tome je neko morao stati u kraj. Naravno dosli su oni... snaga, hrabrost i umijece bili su njihovo glavno oruzje a slava njihov jedini motiv. Naravno mozete pretpostaviti... rijec je o Vikinzima.

Na jeziku sjevernih ljudi, viking znaci piratstvo, i zaista vijekovima su Vikinzi napadali engleske posjede. U pocetku se cinilo da nisu bili nista drugo osim plavookih barbara sa sljemovima sa volujskim rogovima. Medjutim, tadasnji narod je i sam shvatio vaznost vikinskih pohoda, kao i njihovog bivanja uopste. Ne... oni nisu bili obicni ljudi... sa obicnim shvatanjima. Ono po cemu se Vikinzi narocito odlikuju jeste njihovo oruzje kao i njihova mornarica.

obrada metala

Iako se sjeverni narodi poznavali rudarstvo i kopali rudu na mnogim lokacijama sirom Skandinavije, velikim dijelom vikinske istorije koristena je nepreciscena zeljezna ruda. Na primjer, u sjevernjackoj naseobini L'Anse aux Meadows u Njufaundlendu postoji dokaz da su sjevernjaci kopali i prociscavali rudu da bi je upotrebljavali kao sirovinu za zeljezne zakovice koje su koristili za popravak brodova jos prije 1000 godina.

water flows from mountains Nepreciscenu rudu sjevernjaci su najcesce nalazali u dolinama mocvarnih treseta pored planinskih potoka, vjerovatno zato sto su njihovi istrazivaci mogli da zapaze te predijele cak sa paluba svojih brodova u luci L'Anse aux Meadows. To je slucaj sa zaledjenim predijelima sirom svijeta, pa je ocigledno da je slicna situacija bila i na sjeveru.

oily film from bacteriaPotoci nose razlozeno zeljezo sa obliznjih planina. U toj mjesavini, se koncentrise putem dva priocesa. Mocvarno okruzenje je kiselo, sa malom koncentracijom kiseonika. Kiselo okruzenje stvara preduslov za hemijsku reakciju u kojoj dolazi do talozenja zeljeza. Anaerobna bakterija koja obitava ispod povrsine mocvare vrsi koncentraciju zeljeza kao produkt svog metabolizma. Njihovo prisustvo se ogleda u tome sto dolazi do difrakcije svjetlosti pri cemu se pojavljuju dugine boje na povrsini, jos jedan siguran znak prisustva zeljezne rude.
turf knivesKada se dijelovi treseta izvuku i isijeku pomocu posebnog alata, mogu se primijetiti granule zeljeza velicine zrna graska. Te granule su poprilicno ciste sto se tice sastava, medjutim problem je sto ih nema mnogo. Ipak, olaksavajuca okolnost je sto se proces moze ponoviti, pa se nakon odredjenog vremena zetva mogla obnoviti.

Kada se dobije dovoljna kolicina zeljeznih granula, pocinje dugotrajan proces topljenja. Sjevernjaci su izgradili pec za topljenje u L'Anse aux Meadows koja se sastojala od jame oblozene slojem gline, poklopljenom slojem kamenja. Jama je imala poseban otvor u kom se lozila vatra od drvenog uglja, a kada bi se dostigla zeljena temperatura, zeljezne granule su stavljane u komoru predvidjene za topljenje metala. Zatim treba prigusiti vatru, sto je radjeno vjerovatno ubacivanjem busenova kamenja u oganj. To bi prouzrokovalo stvaranje redukovane atmosfere, tj okoline bogate ugljen monoksidom koji bi reagovao sa necistim zeljezom tako sto bi ga preciscavao oslobadjajuci ugljen dioksid.



Vatra je zahtijevala velike kolicine drvenog uglja i trebala je biti odrzavana vise sati.

iron bloomKada bi vatra ugasnula, u silnom pepelu i uglju, na dnu jame nasla bi se spuzvasta tvorevina gvozdja, nus produkt zvan bloom. Ponovnim zagrijavanjem i obradjivanjem blooma, necistoce bi bile mehanicki odvojene. Krajnji produkt ovih procesa bilo bi kovano gvozdje, spremno za daljnju obradu u kovacnicama. S obzirom na to da sjevernjaci nisu poznavali nacin da kontrolisu procese topljenja, rezultati njihovog rada su bili varijabilni - varirajuci od vrlo pozeljnog kovanog gvozdja do visoko-karbonskog livenog gvozdja, uglavnom neupotrebljivog za potrebe borbenih sjevernih naroda.

iron rivetsU L'Anse aux Meadows, gvozdje je najvjerovatnije koristeno za pravljenje zakovica i zaptivaca koji su bili koristeni za popravak brodova. Kovano zeljezo je bilo poprilicno puno silikatnih necistoca koje je formiralo staklaste povrsine na gvozdju. To se jos uvijek moze primijetiti na pojedinim komadima zeljeza. Staklaste povrsine su stitile zeljezo od rdje, cak i nakon potapanja u morsku vodu.

trade ironNajveci dio zeljeza na sjeveru bilo je proizvodjeno na ovaj poprilicno dosadan nacin, pa je ovaj metal bio dosta cijenjen. U prilog tome ide i to da su zeljezne sipke koristene u razmjeni dobara. Ove sipke poticu iz Norveske i dugacke su oko 30 cm.

Pretpostavlja se da je tokom svog cijelog zivota, prosjecan sjevernjak posjedovao samo pet funti (2.2 kg) zeljeza. Zbog ovoga je zeljezno oruzje i orudje bilo na veoma visokoj cijeni. Gubitak zeljezne alatke za jedno sjevernjacko domacinstvo bilo je katastrofano, narocito ako se radilo o nekom vaznijem orudju poput sjekire ili kose.

helmetZeljezno oruzje je bilo poput blaga i prenosilo se s generacije na generaciju. Pojedini zeljezni artikli, poput kaciga i oklopa, mogli su da traju i vise vijekova. Prilikom ispitivanja vecine grobnica, utvrdjeno je da su metalni predmeti s kojima je doticna osoba bila sahranjena stariji od same osobe 100 ili vise godina.

...

__________________
UNICORN© 2007 All Rights Reserved.

UNICORN

...

Uvod: Srazmjerno malo se zna o oruzju i oklopima vikinskog doba, a jos manje o nacinu na koji je to oruzje koristeno.

Odbrambena sredstva

Stit, Kaciga, Zeljezna kosulja

Napadacka sredstva

Mac, Sax, Koplje, Sjekira, Luk i strijela

Nase poznavanje njihove opreme je krajnje oskudno s obzirom na ono sto znamo o srednjevijekovnom oruzju, prvenstveno zbog toga sto je sacuvano srazmjerno malo primjeraka ubojnih i odbrambenih sredstava, za razliku od predmeta iz srednjeg vijeka i renesanse koji su bili cuvani od propadanja, svo poznato vikinsko oruzje potice iz grobova starih ratnika.

Vazniji ljudi su bili sahranjivani (ili spaljivani) sa svojim oruzjem i oklopom tokom vikinskog perioda, i to je upravo jedino sto nam je ostalo od tih dragocjenih predmeta danas. Bilo kako bilo, ovi predmeti koji su proveli niz godina pod zemljom ili pod vodom bili su izlozeni neminovnom propadanju. Drvo i koze su istrulili, dok je metale pojela rdja. Zbog toga, samo rijetki primjerci ovih predmeta danas su sacuvani. Od svega toga, ipak su macevi ti koji su najbrojniji, dok je broj sacuvanih kaciga minoran, skoro neznatan. Sa ovako malim brojem primjeraka za proucavanje, veoma je teko odrediti da li je odredjeni primjerak tipican ili atipican za odredjeni vremenski period.

Poznavanje koristenja ovih sredstava je jos oskudnije. Kasnije, u srednjem vijeku i renesansi, veliki borci i macevaoci su biljezili uputstva za macevanje i borbu. Neki od ovih spisa su i sacuvani, tako da proucavajuci ih, mozemo makar priblizno shvatiti taktike i tehnike ratovanja i borbe u tim periodima.

Nista od gore navedenog nije sacuvano iz perioda Vikinga. Zbog toga, nista ne mozemo sa sigurnoscu da tvrdimo sto se tice koristenja vikinskog oruzja.

Jedan od nacina da se sazna nesto vise o tehnikama jeste da se proucavaju ostaci oruzja i eksperimentise sa tehnikama ne bi li se doslo do saznanja o autenticnim nacinima koristenja oruzja u ono vrijeme. Medjutim, ne cini se poprilicno moguce da se moze doci do saznanja tajni borilackih vjestina koje su prenosene niz generacija s koljena na koljeno i usavrsavane od svakog potomka od njegovog djetinjstva do smrti.

Kraj kraju, mozemo proucavati tehnike koristene u srednjem vijeku i primjenjivati ih na vikinsko oruzje. Medjutim, vikinsko oruzje se bitno razlikuje od sredjevjekovnog, tako da se te tehnike ne mogu direktno primjeniti te je najbolje pustiti masti da cini svoje.

Jedan od znacajnih izvora tehnika borbe su price iz vikinskog perioda, kao sto su islandske sage. Medjutim, ni ovi izvori ne daju dovoljno informacija. Vazno je napomenuti i to da su se dogadjaji opisani u tim pricama desile vise vijekova prije nego sto se iko sjetio da ih zapise i spasi od promjena koje su bile neminovne. S obzirom na to, da li tehnike opisane u tim sagama poticu iz desetog i jedanaestog vijeka kada su se stvarno i desile, ili poticu iz trinaestog vijeka kada su te price zapisane, ne zna se. Treba uzeti u obzir i to da su te price opisivale uglavnom ljude koji su se borili kao i tok radje, a ne tehnike koje su borci koristili.

Tehnike ovdje opisane nisu nista drugo no misljenje i idealizovanje nacina borbe. To su cista nagadjanja zasnovana na ogranicenim informacijama i ogranicenom iskustvu.

Odbrambena sredstva

Stit

U vrijeme Vikinga, stitovi su bili okrugli i pravljeni od drveta. Jedna reprodukcija stita prikazana je na slici lijevo. Tipican stit bio je precnika otprilike 80-90cm Dok preostali ostaci ukazuju na to da su stitovi bili radjeni od debelih dasaka, literatura upucuje na to da su radjeni od slojevitog drveta (sperploca). To su cinili tako sto su spajali poprilicno tanke slojeve drveta, tako da su susjedne ploce imale vlakna okomita na okolne. To su cinili iz prostog razloga iz kojeg se i danas na taj nacin radi sperploca - da bi se dobilo na izdrzljivosti i tezini.



Na centru stita bila je metalna kupa, koja je stitila ruku. Jedna od tih kupa iz desetog vijeka prikazana je na slici lijevo. Stit se drzao za unutrasnju stranu kupe, kao sto je prikazano na slici desno. Zeljezne sipke su koristene za ojacavanje stita, olaksanje rukovanja stitom kao i za medjusobno ucvrscivanje slojeva drveta.



Neki stitovi su imali kozne rubove koji su sprecavali da se drvene ploce rascvjetaju prilikom udara maca ili sjekire u rub stita. Neki stitovi imaju bronzane ili zeljezne spone na rubovima sto sluzi kao dokaz da je njima pricvrscivana koza za rubove dasaka (slika desno). Takodje je na stitu bila pricvrscena kozna traka koja je sluzila za nosenje stita (slika lijevo).

Lice stita je cesto u potpunosti prevlaceno kozom kao odredjenom vrstom dekoracije, a ako ne to, onda su na samom drvetu oslikavani razni ornamenti.

Reprodukcija stita prikazana na fotografiji je debela oko 6 mm dok su autenticni stitovi bili i deblji da bi sluzili svojoj svrsi u teskim bitkama. Najcesci su stitovi debljine od oko 1 cm, ali ih ima debelih i do 3 cm. Toliko debeo stit bio je otprilike tezak 7 kg sto je bilo poprilicno tesko za vitlanje u jednoj ruci.



Pred krak perioda Vikinga, koristeni su stitovi oblika zmaja, kao sto je prikazano na fotografiji lijevo. Taj oblik stitio je ratnika prilikom jahanja konja i kao takav bio je poprilicno pogodan. Medjutim, vecina borbi Vikinga obavljala se stojeci, licem u lice, tako da nisu nasli bas siroku primjenu.



Stitovi su sluzili za zastitu trupla, dakle od od vrata do koljena. Glava i noge su bili izlozeni neprijatelju. Slika desno prikazuje rekonstrukciju smrti ratnika iz 11. vijeka udarcem maca u glavu.



Upotrteba stita bila je od velikog znacaja. Osoba bez njega bi bila bukvalno razoruzana i u vecini slucajeva bila bi pogubljena vec pri samom pocetku bitke.

...

__________________
UNICORN© 2007 All Rights Reserved.

UNICORN

...

Kaciga

Tokom vikinskog perioda kacige su bile veoma jednostavne, svojim izgledom podsjecale su na zdjelu sa izrazenim dijelom predvidjenim za nos. Jedna takva kaciga prikazana je na slici desno. Treba obratiti paznju da te kacige nisu imale rogove na sebi, cak stavise ne postoji nijedan materijalni dokaz koji bi to mogao da potvrdi.



Kacige nisu bile izlivene iz jednog dijela, zbog jednostavnosti tokom pravljenja. Savovi na metalnim spojevima jasno se vide na prikazanoj slici.

Nije u potpunosti jasno cime su te kacige bile oblozene iznutra, ali definitivno je moralo postojati nesti sto bi ublazilo udarce. Kacige koje su pronadjene u grobovima imale su nitne sa unutrasnje strane sto ukazuje na to da je najvjerovatnije uinutra bila koza.



Neke od kaciga su imale i metalne prekrivace koje su stitile vrat i bile su podesne za svakodnevnu upotrebu jer nisu bile pretjerano teske (kilogram ili dva)

S obzirom na to da je zeljezo bilo veoma skupo, kacige su kao alternativni vid protekcije u borbi bile veoma rijetke. Kad bi ratnik poginuo u borbi, njegova kaciga bi bila konfiskovana i redistribuirana onom kome bi bila potrebna.



Zeljezne kosulje

T-shaped mail shirtTokom vikinskog perioda nisu bile veoma ceste a izgledale su kao rekonstrukcija na slici. Bile su veoma komplikovane za pravljenje zato sto su bile sastavljena od veoma velikog broja malih alki medjusobno povezanih.



Na nesrecu, veoma malo primjera ovih kosulja je sacuvano, a i one su u uzasnom stanju. Na slici lijevo prikazani su ostaci jedne takve kosulje iz 10. vijeka.




Napadacka sredstva

Mac

Mac je bio najbolje i najcjenjenije oruzje vikinskog perioda. Bili su veoma komplikovani za izradu, a time i veoma skupi i rijetki. Oni su najvjerovatnije bili i najveca dragocjenost koju je osoba mogla da posjeduje. Neki macevi su imali i svoja imena, kao na prijmjer mac iz price Saga o Torstenu, koji je imao cudne moci i zvao se Angevardil.

Macevi su bili uglavnom sa dvije ostrice i njime se baratalo sa jednom rukom. Velicina ostrice je bila otprilike 70-80 cm, sirine 4-6 cm i tezine od oko 2 kilograma. S

Ovakve maceve mozete pogledati na slici dole levo, a rekonstrukcija maca Hrafnkell-a freysgoði prikazana je na slici dole desno. Ovi macevi poticu iz 10. vijeka.



Procesi kojim su macevi pravljeni uzrokovali su to da su ostrice imale izvanredne sare na sebi i to je bila od vrijednih osobina koja se gledala kod maceva



Karakteristicni napadi macem su bili: visok udarac, sa ciljem prepolovljavanja lobanje; dijagonalni napad sa ciljem dekapitovanja protivnika; srednji udarac koji pogadja bilo gdje; niski udarac koji sluzi za napad na noge.

Macevi su bili veoma cijenjeni za vrijeme Vikinga i prenoseni su sa generacije na generaciju. Na slici lijevo se vidi prikaz iz Gretisove sage u kojoj majka sinu predaje ocev mac, koji je pripadao njegovom pradjedi kralju Haralduru.



Sto se maceva tice, treba pomenuti i traku mira, koja se obmotavala oko rucke maca i oznacavala je da osoba koja nosi taj mac dolazi u miru.


...

__________________
UNICORN© 2007 All Rights Reserved.

UNICORN

...

Sax

Sax je u stvari mali mac koji je sluzio kao alternativno oruzje i bilo je uglavnom u koricama ispod pojasa osobe koja ga nosi. Tipican sax je prikazan na slici lijevo, i bio je duzine 30 do 60 cm.



Koplje

Vecina ljudi pomislja na sjekiru kao drugog favorita sto se tice vikinskog oruzja, poslije maca naravno. Medjutim, to je ipak bilo koplje, prvenstveno zbog toga sto je bilo veoma jeftinije za izradu zbog kolicine utrosenog metala, a i dopustala je da se borba vodi sa odredjene distance. Neki vrhovi koplja prikazani su na prilozenim slikama.



Sjekira

Za sjekiru se kaze da je bila oruzje sirotinje. Svako domacinstvo moralo je imati sjekiru da bi moglo da opstane, i s obzirom na to sjekira je bila najcesce jedini metalni alat koji je siromasnija porodica posjedovala. U naletu ocaja to je bio i jedini predmet koji je bio efektivan kao napadacko sredstvo.Sjekire za borbu bile su drugacije od farmerskih sjekira. Rekonstrukcija jedne ratne sjekire je prikazana na slici lijevo, a desno je jedna ocuvana sjekira iz 10. vijeka. Kao sto se vidi, sjekire nisu bile sa dva sjeciva, niti postoje indikacije da su kao takve ikada bile koristene.



Luk i strijela

Luk i strijela su uglavnom bili koristeni za lov, a u bitkama su koristeni kao pozadinci. To je bilo mozda i najjeftinije oruzje s obzirom na to da je vrlo malo ili pak nimalo metala bilo potrebno za izradu istog.

Lukovi su bili otprilike duzine od 1.6 do 2 metra, a strijele duzine oko 80 cm. Prosjecan domet ovakvog jednog oruzja bio je oko 200 metara.



...

__________________
UNICORN© 2007 All Rights Reserved.

UNICORN

...

Pravljenje brodova

jevernjacki brodovi su najvjerovatnije najvece tehnicko dostignuce evropskog srednjeg vijeka. Ovi brodovi su omogucavali Vikinzima da budu veliki moreplovci. Njihov gaz bio je veoma mali ( oko 50 cm) tako da su mogli bez vecih problema da se krecu i u veoma plitkoj vodi. Slika dole prikazuje skicu i fotografiju broda iz 9. vijeka.



Postojala su uglavnom dva tipa brodova - ratni, dole lijevo i trgovacki, dole desno.



Ratni je uzi od trgovackog i ima mnogo manji gaz. Potpuno je otvoren i konstruisan za vece brzine. Trgovacki su pretezno konstruisani da prenose vece kolicine tereta.
Tipican ratni brod je pored jedara imao i vesla, i to 16 veslaca sa svakog boka. Stitovi mornara su bili okaceni na bokovima broda dok nisu bili u borbi. Otvori za vesla su bili jedva 50 cm iznad povrsine vode i kada vesla nisu bila na polozaju, drveni poklopci bi se navlacili preko istih .


Vesla su bila duzine od oko 5.5 metara.

U pomorskim bitkama, brodovi su prilazili jedan drugom s boka i mornari su prvo gadjali protivnike strijelama ili kopljima, a zatim su sa macevima uskakali u protivnicki brod i cinili rusvaj.

Malen gaz je bio od vitalnog znacaja za vikinske brodove s obzirom na to da su sjevernjacke obale bile prilicno plitke, tako da su ratnici mogli da pridju brodom skroz do obale i nije im bila potrebna luka za iskrcavanje.



Ukoliko se ne bi bas skroz moglo prici obali, Vikinzi su iskakali u more. Veoma je bilo vazno da voda na tim mjestima ne bude prevelika da bi se odmah moglo pristupiti borbi. To je jos jedna od prednosti plitkog gaza vikinskih brodova.



Brodovi su bili izradjivani klinker metodom prikazanoj na slici desno. Niza ivica vise daske prelazila je preko vise ivice nize daske, a sve to je bilo pricvrsceno metalnim zakovicama prikazanim na slici lijevo. Ne treba posebno napominjati da je velika kolicina metala bila potrebna za izradu ovih zakovica sto je cinilo ove brodove veoma skupim. Tezina svih zakovica koristenih za jedan brod bila je oko 150 kilograma.



Unutrasnji i vanjski spojevi dasaka su prikazani na prilozenoj slici.

Elasticnost brodova davala je sklonost ka propustanju vode, pogotovo na nemirnom moru. Zbog toga je posada bila primorana da kantama izbacuje visak vode sa palube.



Tehnika kojom su pravljene daske za brod je veoma pouzdana zbog toga sto su daske radijalno vadjene iz trupaca drveta imale manje sklonosti ka pucanju.


Za izradu brodova koristene su veoma jednostavne alatke, kao sto se moze i vidjeti sa skice. Zbog toga, trebalo je puno strpljenja brodograditelja da se napravi jedan kvalitetan brod.


Jedro broda je bila jos jedna od veoma skupih, a neophodnih stvari koja je poskupljivala izradu brodova. Jedra su tkana od domace vune na tkalackim aparatima prikazanim na slici lijevo. Kada bi se napravilo jedro, premazivalo bi se raznim uljima i zivotinjskim mastima da bi platno bilo otporno na vremenske nepogode koje ga cekaju na moru.


Kormilo broda se nalazilo na krmi broda, najcesce na desnoj strani. Nije bilo pretjerano pouzdano za graciozna upravljanja brodom, ali sluzilo je svrsi.


Vikinzi nisu imali pretjerano usavrsene navigacione sisteme, ali ni to ih nije sprecavalo da budu najbolji moreplovci svoga vremena. Najcesca njihova putovanja bila su poprilicno udaljena od obale, na sigurnoj distanci, dok je plovljenje po noci izbjegavano.



izvor: www.znanje.org

__________________
UNICORN© 2007 All Rights Reserved.