MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (62)

Kartalija

Gospodin Simo Roknić, iz Bad Krosingena, u Nemačkoj, kome smo nedavno početkom marta govorili o njegovom prezimenu, pitao je i za poreklo porodice i prezimena svoje supruge - Kartalija. I njena porodica je, kao i porodica g. Sime, živela na Kordunu, ali su se njeni, za razliku od Roknića, koji su u tim srpskim krajevima opstali sve do poslednjih ratnih zbivanja u jugoslovenskim zemljama, još posle 1945. godine iselili u Vrbas, u Vojvodini. Slava im je Sv. Nikola, 19. decembra.
U Hrvatskoj je, do potkraj 20. veka, bilo Kartalija i Kartala, kao i Kartelića i Kartela, u većem broju mesta. Kartalije su bile nastanjene u najvećem broju oko Vojnića - u Brdu, Gaćeša Selu, Kartalijama, Međeđaku Utinjskom, Utinji, Vojniću Donjem, i kod Vrginmosta - u Kirinu i Sjeničaku Lasinjskom.
Kartali su bili u naseljima opština Osijek, Rijeka i Našice. Kartelići su zabeleženi u Šibeniku, a Karteli u Šibeniku, Benkovcu i Zadru.
M. Radeka, u "Karlovačkom vladičanstvu", beleži jedino prezime Kartalija, i to kao pravoslavnu porodicu sa slavom Nikoljdan.
Među prezimenima srpskih porodica u Bosni krajem 19. veka, evidentirani su jedino Kartalice, u Banjaluci, sa slavom Sv. arhiđakon Stefan.
U Hercegovini postoje samo katolici Kartalići, u Gnojnicama, kod Mostara, i u Željevu, kod Nevesinja, gde se njihov predak doselio kao namesnik mostarskog biskupa. Starinom su iz Knežpolja, kod Širokog Brijega, odakle su bežali u Bosnu, ali su se vratili.
A u Crnoj Gori, u nekoliko naselja oko Pljevalja, zabeleženi su Kartali.
Koren svih ovih prezimena je svakako u romanskoj reči karta, sa značenjem papir, posetnica, karta za igranje, povelja, a kao kartel - pismeni poziv na dvoboj. Naši ljudi su reč kartel, primljenu preko mletačkog dijalekta, mogli da izgovaraju kao kartal, a ona je potom dobila nastavak i postala kartalija.
Inače, i za ovog čitaoca, ako je zainteresovan za naše dalje istraživanje, važi poziv kao za sve u sličnim sutuacijama - da se javi i direktno nama.


Kragulj

Gospodin Đuro Plavšić, iz Šenvaldea, u Nemačkoj, pisao nam je da je njegova porodice došla u Stari Majdan, kod Sanskog Mosta, iz Like, i dodaje da postoji priča da su se u isto vreme tu naselili i Kragulji. On se, međutim, pita da li je to stvarno bilo tako ili je u pitanju nenadana "rekonstrukcija" prošlosti.
S obzirom na to da je u pitanju interesantno prezime, koje u svojoj višegodišnjoj praksi nismo obrađivali, rešili smo da to proverimo.
Među prezimenima u Bosni koja su zabeležena prema crkvenim knjigama s kraja 19. veka, Kragulji i nisu tako retko prezime. Bilo ih je sa raznim slavama - Sv. arhiđakon Stefan, Sv. Jovan Krstitelj, Sv. Nikola, Sv. Pantelija i Sv. apostol Toma. Pošto u parohijama oko Sanskog Mosta svi Kragulji slave samo Sv. Nikolu, samo njima smo se posvetili u traganju za poreklom i vremenom doseljavanja.
Dakle, Kragulji sa slavom Nikoljdan bili su nastanjeni u parohijama: Dabar, Stari Majdan i Tomina - kod Sanskog Mosta, Kostajnica i Svodno - kod Dubice, Palančište i Rakeljići - kod Prijedora, kao i u samom Prijedoru, i parohiji Stapari - kod Gradiške.
Svi znamo da je kraguj, koji je osnova ovog prezimena - isto kao i grada Kragujevca - ptica iz familije sokola. U ranija vremena, njeno ime je bilo prilično omiljeno kao lično ime, a javlja se i u prezimenima - Kragujić i Kragujević.


Lolić

Gospodin Momčilo Lolić želi da sazna sve o "našem imenu" ili "imenu familije" - kako nam piše iz Hajdelberga, u Nemačkoj. Krsna slava njegove porodice je Sv. Stevan.
Poreklom su iz Rudopolja ili Crne Vlasti, kod Vrhovina, u Lici. G. Lolić piše da se njegov deda Gajo, sa braćom Nikolom i Danom, naselio posle Prvog svetskog rata u Aleksandrovo, u Vojvodini, na zemlju koju su dobili "od kralja, odnosno grofa Čekunića". Zemlju je, u stvari, dobio dedin brat Nikola, kao dobrovoljac u ratu, ali od države, a ne "od kralja", još manje od tog grofa, kome je imanje bilo oduzeto.
Čitalac zna i da mu je pradeda Andrija bio pinter, majstor za burad i kace, a poznato mu je da u Vrhovinama i danas ima Lolića, a ima ih i u Banjaluci.
U "Plemenskom rječniku ličko-krbavske županije" R. Grujića (1915), Lolići su zabeleženi u dva mesta - Dabar i Rudopolje, kod Vrhovina, u samo 11 domaćinstava.
Turska vojska je, napredujući na severozapad, na područje Vrhovina, pored ondašnjeg utvrđenja Stari Perušić, u Gatskoj, naseljavala srpske porodice sa širokog područja od zapadne Bosne i Hercegovine do Dalmacije i Knina. Bile su to uglavnom stočarske porodice povezane zajedničkim korišćenjem letnjih ispaša i zimovnika.
Turci su sa njima stvarali svoju Krajinu, sa posadama u utvrđenim gradovima, da bi posle njih i Austrija, kad je zaposela te oblasti, od istog tog stanovništva krajem 17. i početkom 18. veka pravila svoju Vojnu granicu prema teritoriji koja je ostala pod turskom vlašću.
Tako je - kaže hrvatski izvor - veći deo Koreničana, napustio tursko tle i nastanio se u Vilićima, u okolini Otočca. Zemlju koju su, pod turskom vlašću, imali samo na korišćenje, sada su počeli da naseljavaju. Tako su se naselili i u stari vrhovinski kraj, u Crnu Vlast, Vrhovine, Rudopolje i Babin Potok, prenoseći i svoje stočarske naslone i stanove preko Doljana i Zalužnice. Prema popisu iz 1701. godine, na vrhovinskom zemljištu već je bilo više od 100 kuća.
Lolići se spominju samo u Rudopolju zajedno sa Narančićima i Nenadićima sa kojima su, izgleda, bili bliski.
U "Leksiku prezimena SR Hrvatske", iz 1976, Lolići su zabeleženi od Dubrovnika, preko Brača i Korčule, do Krka i Rijeke, onda od Brinja i Otočca, preko Daruvara i Gradiške do Osijeka i Vukovara.
Prema Janjatovićevoj knjizi "Prezimena Srba u Bosni", Lolići, sa slavom Jovanjdan, zabeleženi su krajem 19. veka u parohijama Dragelji, kod Gradiške, i Popovac, kod Banjaluke, a sa slavom Sv. Nikola u parohiji Bistrica, kod Banjaluke.


Lopatić

Gospodin Ranko Lopatić, iz Sen Galena, u Švajcarskoj, naknadno nam je javio da je njegova slava Sv. Nikola, pošto smo odgovorili na njegovo prvo pismo, o poreklu porodice i prezimena - ali bez ove vrlo bitne činjenice koja suštinski menja čitavu priču.
Da podsetimo, naš čitalac je poreklom iz podnožja Romanije, a Lopatića ima i na Palama i Sokocu i nigde više. Pitao nas je da li su iz Vasojevića, iz Lijeve Rijeke, ili sa drugih strana. Ponudili smo dve solucije, ali bez krsnog imena nismo mogli da se preciznije izjasnimo o poreklu Lopatića.
Lopatiće sa slavom Sv. Nikola pronašli smo u Jelovcima, Mokro, kod Sarajeva, sa kompletnim podacima o poreklu. Ovde se, između ostalog, kaže da su "jedno sa Šojama" koje su negda stanovale u Gornjem Sinjevu, takođe Mokro, odakle su se iselile u Vogošću, Aziće i Osijek. Zajedničko im je poreklo iz Pive, gde su se zvali Bajovići.
Bajovići u Pivi su starosedelačka porodica u Bezuju, ali im je starina u Rudinicama, gde sada postoji samo jedna njihova kuća. Pričalo se više verzija o njihovom poreklu. Jedna od njih je da su od Baja Pivljanina, dok su po drugoj od nekih Čepura, a tek krajem 19. veka su se prozvali Bajovićima. Po toj verziji su "jedno sa Gagovićima", što bi možda mogla da potvrdi i ista slava - Nikoljdan. Bajovići su se iselili u dva pravca - prema Novom Pazaru i prema Drobnjacima, u Dubrovsku. Kako su se naselili u oblast Podromanije, nismo zasad istraživali, ali ako i to interesuje gospodina Lopatića, kao i više podataka o Bajovićima, neka nam se posebno javi za privatni odgovor.
Jedino što možemo da mu kažemo zasigurno je da nisu poreklom iz Lijeve Rijeke.


Šiljak

Čitateljka, gospođa Bosiljka Anđelković, koja u Frankfurtu živi već 39 godina, pita nas za poreklo svoje porodice Šiljak. NJeno interesovanje je pojačano s obzirom na to da se - kako se ona izrazila - "ispostavilo da su Crnogorci srpskog porekla", a sve do ovog otkrića su mislili da su Crnogorci.
Gđa Bosiljka je rođena u selu Moslić, kod Bijelog Polja, a slava porodice je Aranđelovdan. "Stari su kazivali da smo se od Cetinja odselili u Pljevlja, zatim u Tomaševo, Belo Polje i nastanili se u Musliću" - stoji u njenom pismu. Za supruga naglašava da je "čisti Srbin".
Poštovana gospođo Bosiljka, u jednom prilogu smo objašnjavali da Srbi, regionalnim poreklom, mogu biti iz Bosne, Srbije, Hrvatske, Crne Gore ili Makedonije, a neki se i ne osećaju Srbima, na primer oni koji su se izjašnjavali kao Jugosloveni ili se - u novija vremena - definitivno opredelili kao Crnogorci, Makedonci ili Bošnjaci, ranije muslimani...
U srednjem veku, Srbi u Bosni su se nazivali Bošnjanima, u države hercega Stjepana Vukčića Kosače - Hercegovcima, a u nekadašnjoj Duklji i Sedmero brda, to jest plemena, pod vlašću Crnojevića - Crnogorcima, prema imenu oblasti koja je prozvana Crnom Gorom, kao što su Srbi Raške nazivani - Rašanima.
Kad su njihove zemlje pokorili Turci, Srbi i drugi hrišćani koji nisu hteli da prime islam postali raja, stado, što je pravo značenje ovog turcizma.
Što se Crnogoraca tiče, ljudima koji nisu nacionalistički opterećeni jasno je to regionalno ime za jedno od mnogih oblasti, širom Balkana, nastanjenih Srbima, kao što su, na primer, Srbi u Vojvodini - Vojvođani, a u Sremu - Sremci.
Iako bi to trebalo da bude prosto i jasno, ne treba da nas čudi iskreno iznenađenje gđe Bosiljke da su njeni preci Srbi, od Cetinja, iz srca Crne Gore.
Etnolog Jovan Erdeljanović, u obimnom delu "Stara Crna Gora", nakon opsežnih istraživanja i izučavanja drugih autora, navodi da je u Crmnici, u naselju Orahovo, "bilo jako vlasteosko bratstvo Mikovići", među njima "70 vlasteličića" čiji je starešina bio "pop Šilj, knez Orahova". On smatra da mu to, "očigledno, nije bilo ime, nego nadimak".
Skloni smo da prihvatimo ovo Erdeljanovićevo tumačenje, s tim da se šilj često javlja kao koren i u drugim rečima, pa i prezimenima.
Bilo kako bilo neki Mikovići su taj nadimak, ili ime, Šilj prihvatili kao osnovu svog novog prezimena - Šilje ili Šiljci, pogotovo kad su Crmničani, sa pop Šiljom na čelu, izgubili bitku sa saplemenicima Riječke nahije. Pole toga se većina raselila - neki u okolinu Bijelog Polja, drugi, preko Hercegovine, u Sarajevsko polje, gde su se prezivali prvo Šilj, pa Šiljević, a slavili su Đurđevdan, dok su treći, s prezimenom Šiljak i slavom Aranđelovdan - kao i familija gđe Bosiljke - dospeli na Glasinac.
Kasije je jedan njihov ogranak, sačuvavši prezime Šiljak, stigao do okoline Visokog - slava Miholjdan, drugi do Dubice - slava Đurđevdan, a neki čak u Liku, ali sa slavom Sv. Nikola.
Tako se, eto, jedna srpska familija iz jezgra Stare Crne Gore, iz jedne od njene četiri osnovne nahije, regionalnim poreklom najčišći Crnogorci - raselila u razne krajeve srpskog etničkog prostora.

__________________
svetlana@diskusije.net

MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (63)

Kresović

Gospođica Zorica Kresović, rođena u Zadru, u pismu iz Australije kaže da je njen deda, LJuban Kresović, rođen u Modrom Selu, u Bukovici. Godine 1955. je sišao u Kakmu gde se do kraja života bavio zemljoradnjom i gde je rođen njen otac. Slava im je oduvek Sv. Nikola. Pita nas i za moguću vezu prezimena Kresović i Kresojević. Govorilo se da su se doselili "odnekud iz Bosne".
Od šest srpskih oblasti u Hrvatskoj, Radoslav Grujić u "Plemenskom rječniku ličko-krbavske županije", na osnovu podataka s početka Prvog svetskog rata, Kresoviće beleži jedino u Škarama, a navodi i Kresine u Širokoj Kuli. Ovaj autor izričito naglašava: "Svraćam još pažnju i na tu činjenicu da narod vrlo rado kazuje prezimena u skraćenom obliku. Tako se, na primjer, današnji Bjegovići u crkvenim maticama 18. vijeka pišu Bjegojevići, Počuče - Počučići, Predovići - Predojevići, Kresovići - Kresojevići..."
Škare su selo kod Otočca, a ceo taj kraj, tzv. Primorska krajina, nastanjen je stanovništvom koje je sredinom 17. veka tu izbeglo sa "turske" teritorije, iz utvrđenih gradova Otočca, Prozora i Ribnika, iz straha od proganjanja zbog saradnje sa Austrijom.
Ova mnogobrojna grupa srpskih porodica, stotinu porodica, nazivana Vilićanima ili Uzorčanima, na predlog senjskog kapetana Petra Zrinjskog nastanjena je u Gatačko polje, između Otočca i Brloga u Vilićima, obrazujući sela Podhum, Zalužnicu, Škare, Doljane, Glavace, Oraovicu i Staro Selo. Među ovim porodicama bili su i Kresovići.
Milan Radeka, u "Karlovačkom vladičanstvu", navodi nekoliko prezimena sa istom osnovom - Kresić, Kresović, Kresoje i Kresojević. Prema slavi koja spaja tri od ove četiri grupe porodica, Nikoljdan, vrlo je verovatno da su poreklom srodne, ali da su se raseljavale na različite prostore i samostalno razvijale.
Interesantno je da samo Kresoje slave Đurđevdan, a Kresovići naše čitateljke slave i Nikoljdan i Jovanjdan. Jasno je da ranije, starije poreklo Kresovića treba tražiti južnije. Ovo zahteva dodatni angažman, pa molimo čitateljku da se javi na našu elektronsku adresu.
Budući da čitateljka kaže da su njeni Sv. Nikolu slavili kao mrsnu slavu, to jedino možemo da objasnimo time da je za njenu porodicu, možda, kao i za druge u njihovom kraju, i u drugim sredinama i u Beogradu, slava bila više društveni običaj, a manje verski praznik.


Majstorović

G. Darko Majstorović, iz Negotina, inženjer na HE "Đerdap 2", javio se preko redakcije u Nemačkoj, sa osnovnim podacima o sebi i svojim korenima. Otac Krstomir se rodio u Sušaku, gde je službovao njegov deda Milan, rođen 1904. godine u selu Jutrogošta, kod Prijedora, danas u Republici Srpskoj. Kao pravoslavni Srbi, slave Sv. Jovana Krstitelja.
Čitalac, očigledno, više ništa ne zna o svom daljem poreklu.
Majstorovića ima u raznim, naročito srpskim krajevima i svakako mnogi nisu istog porekla, jer je svugde bilo raznih "majstora" od kojih je, preko nadimka, evidentno, nastalo ovo prezime. Možemo se jedino sporiti o poreklu ove reči, jer su naši raniji lingvisti, kao sledbenici nemačke indo-germanističke filološke škole, svaku slovensku reč, pošto-poto, nastojali da izvedu iz latinskog i grčkog korena, ako već nisu mogli da joj nađu germanski.
Iz toga je proizlazilo da su stari Sloveni bili krajnje civilizacijski oskudni, prvobitni odnosno "primitivni", jer se i ova reč tumači ili da je od nemačkog majster, a ona opet iz latinskog magister, ili kao ruska, master, od grčkog mastoras - umesto da se svrsta u fond zajedničkih praindoevropskih reči koje su se u kasnijim vremenima razvijale u grčke, tračke, ilirske, latinske i, šire, romanske, te razne germanske, baltičke... Dodaje se, naravno, da može biti i slovenske, ali tek na poslednjem mestu, pa se pitamo zašto!
Prema delu "Srpska prezimena u Bosni" Đorđa Janjatovića, u Dabro-bosanskoj mitropoliji, krajem 19. veka, Majstorovići su imali 12 slava, od kojih je Sv. Jovan zabeležen u osam parohija - ne zna se u koliko sela - u banjalučkom, bihaćkom, vlaseničkom, petrovačkom, prnjavorskom i unačkom protoprezviterijatu. U prijedorskom ga nisu slavili, što bi, možda, značilo - ako nije, nekom greškom, izostavljena baš familija našeg čitaoca - da su se njegovi preci doselili u Jutrogoštu posle 1882. godine.
To ne bi bilo ništa neobično jer se zna da su se mnoge porodice u vreme austro-ugarske okupacije, budući da su, posle Turaka, konačno dobile pravo slobodnog kretanja i pojedinačno se preseljavale u potrazi za boljim uslovima života. A budući da se Prijedor, sa LJubijom, upravo tada počeo naglo da razvija, i Majstorovići poreklom iz Starog Majdana - gde su, svakako, bili neki majstori - mogli da se nasele u njegovoj okolini.
Prethodnu slavu, Sv. Klimenta, svakako su još ranije promenili, jer je u selima u kojima su se ranije zadržavali, jedno ili dva pokoljenja, stara slava bila neobična.


Mujanović

Iz Venecije nam piše g. Branko Mujanović, rodom iz Risna, u Boki Kotorskoj, a odrastao je u Herceg Novom. Od svojih predaka je čuo da su oni često, po potrebi, menjali "prva slova" prezimena. Međutim, o majčinoj porodici, koja je crnogorskog porekla, zna više nego o očevoj, za koju jedino zna da su joj koreni u selu Rujnice, kod Zavidovića, to jest da je tamo rođen njegov otac.
Što se "menjanja slova" ili glasa; tiče, u pitanju je, verovatno, da se umesto samoglasnika "u" izgovarao "i" - ili obrnuto, pa treba uzeti u obzir i prezime Mijanović. G. Branko navodi da Mujanovića ima i u istočnoj i centralnoj Bosni, severoistočnoj Crnoj Gori - Plav, Rožaje i u Beogradu. U Boki Kotorskoj postoje samo tri porodice sa ovim prezimenom.
Ali, ne navodi ni nacionalnu, ni versku pripadnost svoje porodice - osim što bismo mogli to da naslućujemo, po njegovom imenu, što nam otežava posao. Od pomoći bi nam bio i podatak o eventualnoj, makar ranijoj, slavi ili - zašto ne slave.
Među prezimenima uBosni - koje Đorđe Janjatović navodi prema šematizmu Dabrobosanske arhidijeceze Srpske pravoslavne crkve za 1882. godinu - nema Mujanovića, što je razumljivo, budući da Zavidovići pripadaju Zvorničko-tuzlanskoj eparhiji. Očekivali smo da ćemo ih naći u drugim delovima Bosne, ali smo - kao pravoslavne porodice - našli samo Mujiće i Mujkiće, oko Gradiške i Dubice.
U centralnoj Bosni, u oblasti Visokog, prezime Mujanović imaju romske porodice islamske veroispovesti, a u Butmiru, kod Sarajeva, za Mujanoviće - pravo prezime im je bilo Ćenanovići, ali i Stambolići, Ćosići i Udovičići - kaže se da su "od feta", to jest od dolaska Turaka u ove krajeve, pa im se ne zna poreklo.
Budući da je "raja" na turskim posedima u Butmiru bila poreklom iz Bihora i Raške, potražili smo ih i u ovim krajevima.
Prema akademiku Milisavu Lutovcu, sve do kraja 17. i početka 18. veka nije bilo prelaska pravoslavnih u islam, ali su ratovi i ustanci učinili da i ponosni Bihorci, pritisnuti nemaštinom i bedom, počnu da menjaju veru - da bi dobili zemlju za život i rad. Tako su Nedovići, u Kostićima, postali Mujanovići, kad su u Loznoj dobili utočište kod begova Ćorovića koji su takođe bili pravoslavni Srbi, ali su još ranije prešli u islam. Kasnije su se neki iseljavali u Rožaje ili Bijelo Polje.
U selu Kostiće, u Bihoru, i danas ima Mujanovića i još se pazi na srodstvo sa Nedovićima u Prijelozima i sa Petrićima u Rujištu.


Pavlović

Aleksandar Pavlović, 18, iz Priboja kod Leskovca, poslao je elektronskom poštom niz korisnih podataka, ali samo o skorijem poreklu svoje porodice. Pročitao je naš prilog o Pavlovićima i porodici Kulize, pa ističe da njegova porodica "nije poreklom od Kuliza". O "daljoj prošlosti" familije zna jedino da su u Priboj doseljeni "za vreme Osmanskog carstva" iz mesta Pertate, takođe kod Leskovca.
Napominje, kao posebno važno, da "svi Pavlovići znaju predanje o preseljenju" i da ih, otkako i njegov pradeda zna za sebe, nazivaju "Pertaćanima". Ali, "svi u Priboju" slave Sv. arhanđela, a Pavlovići iz Pertata - Sv. Petku.
Aleksandrovo interesovanje, kao i drugih veoma mladih ljudi koji nam se javljaju, zaista je za svaku pohvalu. Samo, mi smo o Pavlovićima, iz dva razna kraja, verovatno i različitog porekla, pisali u dva maha - u aprilu 2007. i oktobra prošle godine. To su bili odgovori g. Miroslavu Pavloviću, iz Frankfurta, rođenom u selu Prebrezi, kod Blaca, i Radenku Pavloviću, iz Lucerna, poreklom iz sela Polokce, Vranovina, kod Novog Pazara.
Pavlovići iz prvog priloga mogli bi, i kao prostorno bliži, biti "grana" istog korena, ukoliko familija g. Aleksandra to prezime nije stekla nezavisno i u neko drugo vreme. Naime, ime Pavle je vrlo često u svim srpskim krajevima, i kod pravoslavnih i kod katolika, pa tako imamo mnogo, uglavnom nesrodnih, porodica sa prezimenima iste osnove - Pavlovići, Pavelići, Pavletići, Pavlići, Pavlovci, Pavlovski.
U tom tekstu, inače, uopšte nismo spominjali mogućnost porekla Pavlovića iz Blaca, sa slavom Lučindan, od Kulize - grupe familija, a ne porodice. Oni su se u južno Pomoravlje doselili pre oko 120 godina sa ogranaka Zlatibora, a starije poreklo vode iz Crne Gore. Nekad im je prezime bilo Bojović, ali nismo uspeli da utvrdimo od kojeg su bratstva, jer su - prema Vukoti i Aćimu Miljaniću, autorima "Prezimena u Crnoj Gori", jedni - starinom Rajevići iz Kuča, drugi - Gagovići, ogranak Raičevića "iz grupe Vlastelinovića, zvanih "Šaranci" ili "Šarenci", iz Plane u okolini Bileće u Hercegovini, dok su treći poreklom iz Pipera. U svakom slučaju, u Srbiju je prešao Pavle Bojović, po kome su dobili porodično ime Pavlović.


Šuntić

Gospođa Zarifa Safeta Bilić, rođena Šuntić, piše da njeni potiču iz Nikšićke župe i da su se prezivali Šundić, ali da se jedan, još u tursko doba, poturčio i postao Šuntić. NJen otac je Hajro Šuntić, jedan od četiri sina njenog dede Muharema Šuntića, u Beranama, gde - kako nam piše -ima dosta Šuntića. Drugi brat je ostao u Župi, a za trećeg se ne zna da li je otišao u Novi Pazar ili u Loznu, kod Bijelog Polja. Želi da stupi u kontakt sa potomcima ovog trećeg Šuntića.
Dugo je sa roditeljima živela u Murinu, kod Andrijevice, gde su svi žitelji pravoslavni, kao i njena majka Milja, i da su "u srećna vremena slavili maminu slavu i tatin bajram" i svi su im dolazili u goste. Sa setom kaže "da su za nekoga davno prošla ta fina vremena ..."
Kao i u slučaju gđe Zarife, i među crnogorskim prezimenima postoje i Šuntići i Šundići i ta različitost nije samo formalna, ili pravopisna. Razlikuje se njihovo poreklo i to nam otežava posao.
Miljanići, Vukota i Aćim, u delu "Prezimena u Crnoj Gori", kažu za Šundiće da su nastanjeni oko manastira Morače, u Vasiljevićima u Župi nikšićkoj i u Nikšiću. Od njih su oni koji su se naselili u Zavali Piperskoj, Sandžaku i Vranjini na Skadarskom jezeru i u Vranićima u Zeti. Oni u Zeti su grana Trebješana i javljuju se pod imenom Buškovići.
Pošto smo proverili sve ove podatke, utvrdili smo da ih danas ima samo u Kurilu, u Donjoj Zeti, selu koje je staro pet vekova. Za njih je zabeleženo da su se doselili od Vranjine, a pre dva veka su se najpre nastanili u Ceklinu. Uvidom u monografije o Ceklinu, pronašli smo Buškoviće u Vranjini i u Prevlaci, doseljene iz Nikšićke župe sa slavom Nikoljdan.
Šuntići su, po Miljanićima, u Gornjem Bihoru, u selima Vrbica i Petnjik, ali su iseljeni, jer je ovaj kraj u drugoj polovini 19. veka naglo islamizovan i naseljavan "muhadžirima", muslimanskim izbeglicama, uglavnom iz Bosne i ondašnjeg Sandžaka. Šuntići su se nastanili oko Berana, u Vasojeviće. Izvori ne govore o prelasku na islam predstanika ove porodice, a moguće je da se to dogodilo i mnogo ranije, pre njihovog nastanjivanja u 19. veku.
Interesantno da Miljanići spominju i treće prezime sličnog korena - Šundrak i to baš u onom kraju koji pominje naša čitateljka kao moguću oblast naseljavalja potomaka trećeg brata Šuntića - u Srednjem Polimlju i Potarju. Autor monografije "Petar Mrkonjić", Atanasije Pejatović, izričito kaže da su to - Šundeci, nastanjeni u selu Dušmanićima, a doseljeni iz Komarana. NJihova slava je Sv. Nikola.

__________________
svetlana@diskusije.net

MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (64)

Kablar

Gospođa Zorica Kresović, iz Adeleide, spomenula je i deda po ocu - LJubana koji se oženio Ružicom iz familije Kablar. Oboje su umrli početkom rata 1992-93. i sahranjeni u Kakmi kod Benkovca.
Prema "Leksiku prezimena SR Hrvatske", Kablari su u drugoj polovini prošlog veka zabeleženi u većem broju u mnogim mestima i opštinama - od Batinjana, kod Pakraca, preko Tomašice i Zdenčeca, kod Garešnice, do Kablara kod Pazina i Laduča kod Zagreba, kao i u okolini Karlovca, Knina, Rijeke, Vukovara i Osijeka.
Karlovačko vladičanstvo" evidentira kao pravoslavnu familiju sa slavom Sv. Jovan Krstitelj, ali mnoge monografije tako reći ne pominju Kablare. Našli smo ih u "Plemenskom rječniku ličko-krbavske županije", u belešci o Potkonjacima.
Radoslav Grujić kaže da su Potkonjaci u Divoselu imali nadimak - Kablići, od reči kabao - drvena posuda za vodu ili pomuženo mleko, a kablar je majstor koji ih pravi.
Među prezimenima Srba u Bosni krajem 19. veka, Đorđe Janjatović je zabeležio i neka slična prezimena, zapravo prezimena iste osnove i to baš u krajevima intenzivnog stočarskog kretanja. Tako su Kablarevići, sa slavom Aranđelovdan, zabeleženi na Palama, iznad Sarajeva, a Kablinići u Smrtićimama kod Prnjavora, sa tipičnom stočarskom slavom - Đurđevdan.
Uvereni da su Kablari i slični, mnogo pre doseljavanja u Istru i Liku, postali odvajanjem od Potkonjaka - koji, prema M. Radeki, slave sv. Jovana - istražili smo i njihovo poreklo.
U "Plemenskom rječniku ličko-krbavske županije", R. Grujić je, pred početak Prvog svetskog rata, zabeležio i Podkonjake i Potkonjake - prve u Dabru, Gračacu, Počitelju, Jošanima i Mekinjaru kod Udbine, a druge u Divosela kod Gospića. A Podkolnjake nalazimo u Palanci i Kulen Vakufu.
Potkonjaci, od kojih su se u nekom trenutku izdvojili Kablari, poreklom su iz plemena Banjana u Hercegovini, odakle su veoma rano počeli da se iseljavaju, uglavnom putevima njihovih letnjih pohoda za ispašom. U putu su se prozvali i Banjcima, a ogranak o kojem pišemo svakako je nastao prema nekom pretku koji je pravio kablove i kabliće.


Oblaković

Kad nam se javio student iz Inđije Slobodan Oblaković, rođen u Hrvatskoj, kao i njegovi roditelji, sa slavom sv. Nikola, očekivali smo da će ovo biti jedno od lakših istraživanja. Ali, prva pretpostavka - da je prezime nastalo od nekog nadimka - otpala je kad smo u "Rečniku srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika", izdanje SANU, podatak da je Oblak nekada bio i muško ime i prezime, u Sloveniji i Hrvatskoj.
Posle smo se setili i neobičnog junaka naših narodnih pesama, Radoslava Oblaka ili, od milja, Rada Oblačića, "iz pitomog Godomina". On je uspeo da "ukroti goropadnicu", prokletu Jerinu, što nije umeo ni njen suprug despot Đurađ Branković.
Ova legenda, međutim, ima istorijsku podlogu jer su Oblačići, koje nalazimo u Čurugu, u Šajkaškoj, potvrdili svoje plemstvo. Godin 1751, u Beču, graničarski zastavnik Radosav, možda praunuk slavnog Rada, dobio je plemićki list i grbovnicu Bačke županije, a tu titulu su stekli i supruga mu Jelisaveta Brankova i deca Jovan i Marija.
I kadsmo Oblake u Sloveniji shvatili kao potomke Srba koje je tamo dovela još Katarina, ćerka despota Đurđa, koja se udala za grofa Ulriha Celjskog, razumeli smo i pojavu Oblakovića u ovim krajevima. Usput su prešli preko Slavonije i jednom selu kod tamošnje Požege dali ime Oblakovac, što znači da su mnogi tu i ostali i da su od njih poreklom slavonski Srbi - Oblaci, Oblakovići, Oblačići.
"Leksik prezimena SR Hrvatske", iz 1976, Oblake evidenira kod Vinkovaca, Vukovara, Grubišnog Polja, Daruvara, Delnica, Đakova, Zagreba, Županje, Križevaca, Novske, Opatije, Pazina, Pakraca, Požege, Preloga, Rijeke, Siska, Splita, Čazme, Čakovca i na Cresu. Oblakoviće - kod Virovitice, Karlovca i Kostajnice, a Oblačiće kod Našica.
Jasno je da su se neke grane, vremenom, samo spustile južnije, u Baniju i Kordun, gde ih beleži i Milan Radeka u "Karlovačkom vladičanstvu", sa slavom Sv. Nikola. U većinski katoličkim sredinama, mnogi se nisu oduprli katoličenju, pa sada Oblaka katolika ima više nego Oblakovića pravoslavne veroispovesti.


Spermić

Dobro ste pročitali, poštovani čitaoci. Ovo prezime glasi tačno kako piše, a ne Spremić, kao što se može pomisliti. U pismu iz Venecije, za njega se interesuje g. Branko Mujanović, navodeći da se tako prezivala baba njegovog prijatelja Italijana, iz Boke kotorske. Naime, ona je rođena 1885. kao Domenika Nina Spermić i poživela bezmalo čitav vek, do 1983.
G. Branko zna i da se Ninin otac zvao Đorđe, Giorgio Spermić, ali u matičnim knjigama katoličke crkve u Herceg Novom, koje se čuvaju od 1762. godine, nije uspeo da nađe tragove ove porodice. Nije, međutim,ovo prezime tražio u knjigama u Kotoru. Ali, neobično bi bilo da ga je našao, jer i njen unuk, prijatelj g. Branka, misli da je ona samo živela u Boki, ali je rođena u Veneciji.
Znajući da je Mletačka republika vladala Bokom 124 godine, sasvim je verovatno da je i njena porodica slala svoje predstavnike u Boku. Očito je u pitanju stara pomorsko-trgovačka koja se davno iselila.
Ni mi nismo u Boki našli da je zabeleženo prezime Spermić. Savo Nakićenović, sveštenik, autor obimne monografije o ovoj oblasti, navodi sijaset prezimena vlasteoskih i trgovačkih domaćih i stranih porodica koje su živele u Boki od 13. do 15. veka, ali među njima nema Spermića. Ni slučajno ga ne spominje ni Risto Kovijanić knjizi "Pomeni crnogorskih plemena u kotorskim spomenicima.
Zato smo prvo pretpostavili da je ta porodica došla ovamo iz severnih oblasti Grčke ili Albanije i da je njihovo prezime, verovatno Sperma, potom posrbljeno.
U daljem razmatranju došli smo i mogućnost da je Spermić nastalo metatezom, zamenom glasova u prezimenu Spremić, a ono od Spremo. Ovo je prezime, između ostalih, i poznate trgovačke porodice u Hercegovini i Primorju, čiji su članovi prelazili u katoličanstvo da bi dobili dozvolu za nesmetanu trgovinu na mletačkim teritorijama.
U Hercegovini, Sprema ima u okolini Nevesinja i Gackog. U Nevesinje su se doselili iz Lukavca kod Gacka, a tamo su došli pre 450 godina iz Stona. Izvor kaže da su bili rimokatolici pa prešli u pravoslavlje. Slave Đurđic.
Na jadranskoj obali su najbrojniji u Vitaljini, kod Dubrovnika.


Todorović

Čitateljka Zarifa Bilić, iz Nojetinga, navela nam je da potiče iz mešovitog braka, da joj je majka Milja Todorović poreklom iz Gornje Morače, ali da su u porodici, koja je živela među pravoslavnima u mestu Murino, pored očevog bajrama, slavili i majčinu slavu - ali ne zna koji je to svetac.
U Crnoj Gori prezime Todorović nije retko i ima bar nekoliko različitih korena, pa mnogi Todorovići nisu ni dalji rođaci.
U oblasti Polimlja i Potarja, u mestu Trnovce, zabeleženi su Todorovići, kao starosedeoci, od Zečevića, koji slave Jovanjdan. U monografiji Atanasija Pejatovića, pod prezimenom Zečević naišli smo na podatak da su se doselili iz Morače i da su nastanjeni u Meljaku, takođe sa slavom Jovanjdan. Očigledno je da su prezime Todorović dobili prema imenu nekog znamenitijeg pretka koji se doselio u Trnovce, kao i da im je dotle prezime bilo Zečević.
Prema nekim tumačenjima oni su od Zečevića, iz Vasojevića, gde postoje Murine, ali ovi Zečevići, kao i svi Vasojevići, slave Aranđelovdan i nemaju mnogo veze sa Moračom, pogotovu Gornjom.
Nama se, ipak, čini da je bliža istini druga verzija o kojoj govore i Miljanići, u svojoj knjizi "Prezimena u Crnoj Gori": da su Todorovići poreklom iz Banjana, od Banovića, koji su došli najpre u Nikšićko prekovođe, a odatle u Gornju Moraču. Ovaj podatak sasvim korespondira sa prvim o Todorovićima (Zečevićima) koji slave Jovanjdan, jer je Sv. Jovan Preteča i Krstitelj slava najmanje polovine svih familija Banjana.
Eto, gospođo Bilić, Vaša porodica je, pored očevog Bajrama, svakako slavila Jovanjdan, 20. januar. Pošto ste rekli da su ostali iz Murina, pravoslavni, dolazili kod vaših roditelja, na slavu, to sigurno nije bila Vasojevićka slava Aranđelovdan, jer niko ne ide u goste susedima, ako i sam slavi. Jedino su mogli, eventualno, da se posećuju trećeg dana slave, kako bi održali dobrosusedske odnose i razmenili gostoprimstvo.


Hadžić

Iz Požarevca, jedno vreme prestonice Srbije knjaza Miloša, elektronskom poštom se javila gospođa Silvija-Jelena Hadžić. Rođena je u Požarevcu, kao i njeni roditelji, i slave Đurđic, 16. novembra. U porodici se misli da im Hadžić nije bilo izvorno prezime, ali ga je uzeo neko od potomaka, jer su tri generacije njene svešteničke porodice išle na hadžiluk u Jerusalim.
Zavičaj očeve porodice je selo Vojka, u Sremu, koje je, po porodičnom predanju, posle Velike seobe zasnovao njihov predak, jedan od dva brata sveštenika, a došli su "negde iz južnih krajeva, moguće iz Crne Gore". Zna se da se čukundeda zvao Radovan, a njegov sin, pradeda Jovan, otišao je u Peštu i tamo se oženio Mađaricom Marijom Horvat, da bi se između dva svetska rata doselio u Požarevac
Vrlo uvaženi istraživač, istoričar Dušan Popović, autor više knjiga o prošlosti Vojvodine i samog Srema, Beograda i Budima u prvoj polovini 18. veka, u studiji "Srbi u Sremu do 1736/37. Istorija naselja i stanovništva", navodi da je Vojka prvi put zabeležena 1416. godine. Pominje je i u 1713-17. godini, uveliko naseljenoj, ali ni za jednu porodicu ne kaže da je bila sveštenička niti da je imala titulu hadžija. Navodi samo jednog Maksima Adžića, žitelja Iriga, ali nijednog Hadžića.
Prihvatajući predanje da su preci imali drugo prezime, među tridesetak zabeleženih u popisu 1736-37, teško možemo da se opredelimo za neko "izrazito ili isključivo crnogorsko", mada nekoliko dolazi u obzir. Ali, to ostavljamo za dublje istraživanje.
Postavljaju se dva glavna pitanja - zašto su preci ove porodice zadržali početni glas h u novom prezimenu, jer su ga sve srpske porodice redovno izostavljale, i drugo - da li bi Crna Gora, u stvari, mogla biti Skopska crna gora? U tom slučaju, koreni ove familije sežu znatno južnije. sve do severne Grčke i istočne Albanije.
To objašnjava i Hadžić, a ne Adžić, kao i naslednu pobožnost koja uključuje hadžiluk u Svetu zemlju, ali i nestalnost krsnih slava i starinsko ime od kojeg je nastalo prvobitno prezime.
O svemu tome vredi razmisliti, pogotovo u svetlosti činjenice da je g-đa Silvana-Jelena našla srodnu dušu u potomku familije sličnog porekla, o kojoj ćemo pisati drugom prilikom.

__________________
svetlana@diskusije.net

MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (65)

Bokan

Elektronskom poštom, g. Duško Bokan, potpisan kao Đ. Bokačo, javio nam se iz Nakova, kod Kikinde, u koje su njegovi, u vreme kolonizacije posle oslobođenja, došli iz mesta Bosanski Osredci, kod Drvara. I on i njegova porodica su pravoslavni Srbi, kao njihovi preci i drugi Bokani iz njihovog zavičaja. Slave Sv. Nikolu.
Pita nas gde je rođen njegov deda Ilija, a za pradedu Davida odakle potiče i da li je tačno da je imao sedmoricu braće i bar nekoliko sestara.
Istu želju je pre nekoliko meseci, takođe elektronskom poštom, izrazila izvesna Jadranka Bokan, ali nam nije dostavila potrebne podatke.
O familiji i prezimenu Bokan pisali smo pre dve i po godine, na molbu g. Vladimira Bokana, iz Liona, rodom iz Apatina, a poreklom od Bosanskog Grahova, odakle su njegovi roditelji takođe kao kolonisti stigli u Vojvodinu. On je tvrdio da Bokana "ima u Crnoj Gori, u oblasti Crmnice", ali je zaboravio da navede krsnu slavu porodice.
Ipak, to nas nije onemogućilo da mu odgovorimo, jer - prema podacima Đ. Janjatovića, "Srpska prezimena u Bosni" - svi Bokani listom slave Sv. Nikolu i nijednu drugu slavu a raspoređeni su u selima oko Dubice, Bihaća, Krupe, Prijedora i u Uncu.
U "Karlovačkom vladičanstvu", pak, M. Radeka beleži Bokane kao pravoslavne (srpske) familije sa dve slave: Nikoljdan i Lazarevdan.
Po Milanu Karanoviću, "Pounje u Bosanskoj Krajini", Bokani su jedna od familija Štrbaca koje su razgranate u Bosni, Dalmaciji i Lici. Najbliže su im familije Vojvodići i Škorići. U Unac su se doselili iz Dalmacije. Bokani u selu Begluci, na sastavu Une i Krke, došli su iz Osredaka pre skoro dva i po veka, kao i u Gornje Vrtoče samo nešto kasnije. U ovo mesto, na granici Bosne i Like, prema Petru Rađenoviću, "Unac", Bokani su se doselili mnogo pre "kalajskog rata", to jest Svištovskog mira, 1791, a "po jednome kazivanju, poreklom su iz Crne Gore".
Vladislav Skarić, "Porijeklo pravoslavnoga naroda u sjeverozapadnoj Bosni", smatra - na osnovu slave, Nikoljdana - da Bokani mogu da potiču ili iz Bratonožića ili iz Kuča.
Ali, budući da su Bokani g. Duška - prema porodičnom predanju koje navodi - "iz okoline Kolašina ili, možda iz plemena Gluhi Do", zaista dovodi do velikog sela i ujedno plemena Gluhi Do, u Crmnici, u kojem - prema J. Erdeljanoviću, "Stara Crna Gora" - postoji lokalitet Bokanov Brijest!
Upravo tu se, dakle, mogao začeti entitet i identitet srpske porodice Bokan. U to vreme, pa i kasnije, verovatno su se prezivali Vojvodić - i to prezime čuvali sve do Osredaka, u Lici - da bi, pre oko 300 godina, preko Bratonožića, krenuli na severozapad, do Dalmacije. Jedni su produžili do Vojne granice, a drugi prešli Unu i našli se u Bosni, tada turskoj teritoriji, pa tako i u Osredcima kod Drvara.
Što se mesta rođenja dede i pradede, kao i koliko je ovaj drugi imao braće i sestara, odgovor mogu da daju jedino crkvene knjige ovog područja, ako su igde sačuvane.
Prostor ne dopušta opširniji odgovor, uključujući značenje prezimena Bokan, koje nema veze sa Bokom Kotorskom, iako je u i njoj bilo Bokanovića. Zainteresovani i za to mogu da nam se jave na i-mejl adresu.


Živanović

Iz Italije, g. Saša Živanović pita za svoje korene i navodi predanje o četiri brata Živanovića koji su u Jadovik, na Ceru, stigli sa Arsenijem Čarnojevićem. Otac Todor rođen je 1956. godine u Zemunu, a deda Aleksandar u Sremskim Mihaljevcima, pradeda Todor "negde u Sremu". O čukundedi Stevanu ne zna kad se i gde rodio. Porodična slava je Đurđic.
Pošto selo na Ceru koje se pominje u predanju danas i ne postoji u popisima, a mesta rođenja neposrednih predaka su u Sremu, upravo odatle smo počeli istraživanje. Prvi spomen Živanovića u Sremu nalazimo 1733. godine u nekadašnjem selu Sakule, koje je danas samo u selu Ugrinovci.
To mogu biti baš oni Živanovići za koje g. Saša kaže "da su odnekud iz Srema" i u koje možda spadaju pradeda Todor i čukundeda Stevan, pa i raniji preci.
Što se Sremskih Mihaljevaca tiče, oni su zabeleženi još u prvoj polovini 15. veka kao posed plemića Veselkovića, ali ga tek krajem 18. veka ponovo naseljava srpsko stanovništvo iz zapadnih krajeva, a od 1810.godine, dakle posle Prvog srpskog ustanka, i iz drugih krajeva. Među tim naseljenicima su mogli da budu i Živanovići koji su se posle Velike seobe nastanili u Jadoviku na Ceru. U uvodu knjige o naseljavanju Srema, istoričar D. Popović i kaže da je veći talas naseljavanja sremskih mesta iz Srbije bio upravo od 1811. godine, najviše iz sela u Posavini i oko Tamnave i Kolubare.
I među prezimenima u Šajkaškoj nalazimo i Živanove i Živanoviće, kao i u mestima oko Mihaljevaca, upravo u periodu od 1825. do 1865. godine, što znači da su bili u austrijskim vojnim postajama kao graničari na Savi i Dunavu.
Idući na jug preko Save, u Tamnavi, Živanoviće sa slavom Đurđic nalazimo u selu Dokmir koje je delom na obroncima Cera i verovatno je bio jedna od njihovih usputnih stanica. Za njih je zabeleženo da su se doselili iz Polimlja u 18. veku. Ima ih u Milorcima gde su se doselili u drugoj polovini 18. veka iz Miličinice u Podgorini, kao i u Trliću, gde su se nastanili u isto to vreme, te u Brgulama gde su se došli posle 1827. godine iz mesta Lopatanj u Podgorini.
U ovom veoma starom selu, Lopatanju, nalazimo na trag Živanovića koji su se ovde naselili krajem 17. veka pod prezimenom Bobići kao dve porodice iz okoline Nikšića, u Hercegovini, od kojih su današnji Mažani, Bobići i Živanovići.
Živanovići su se u Lopatanju nastanili pored starijih doseljenika Sandića, Mažani u Mazi, a Bobići se dele na Milovanoviće, Pavloviće, Iliće, Mijajloviće, Panteliće i Čkojiće, ali svi slave Đurđic.
Iz svega se može zaključiti i da su oni Živanovići u tamnavskom selu Dokmir, za koje se kaže da su iz Polimlja, sigurno isti oni od Nikšića jer je Polimlje samo jedna od etapnih stanica u njihovom kretanju.


Lukić

G. Dragan Lukić, iz Jagodine, pitajući za svoje poreklo, navodi jedino da je zavičaj njegovog oca Osečina kod Valjeva, a porodična slava Sv. Nikola. Dodaje da Lukići zovu i Boduši, jer, navodno, potiču od zetskog kraljevića Bodina!
U Osečini i Dragijevici, Lukići sa slavom Sv. Nikola su najstarija porodica zadružnog tipa u ovom kraju. Smatra se da su tu bar poslednja četiri veka, a neka predanja navode da su odavde išli na Kosovo u vreme naše najčuvenije i zaista najveće bitke sa Turcima.
Oni su deo šire porodice Vasiljević koja obuhvata veći broj porodica u Starom Selu, Lopatanju, kao i u više sela oko Obrenovca. To su: Radovanovići, Lukići, Karajovići, koji su ovo prezime dobili po dedi Kara-Jovi, kako su ga zvali Turci, zatim Bogdanovići, Jeremići i Bojići. Početkom 20. veka bilo ih je oko 28 domaćinstava i svi su slavili Nikoljdan.
Vasiljevića ima u Veliševcima, i na rečici LJig, ali samo jedna kuća, jer su se ostali iselili u Rudnički okrug. I oni slave Nikoljdan. I u Divcima, na putu Valjevo-Obrenovac, ima Vasiljevića sa slavom Nikoljdan, srodnih sa Vasiljevićima-Lukićima u Osečini.
Prema nekim etnološkim razmatranjima, Lukići potiču iz Bratonožića i doselili su se u valjevsku oblast pre više vekova, svakako posle Kosovske bitke.
I zaista, u plemenu Bratonožići, Lukići su potomstvo Stamata, Raslava sina Progonova koji i danas žive u Brskutu. Dele se na više bratstava među kojima su i Šainovići u koje se ubrajaju i Lukići.


Nikolić

Gospođa LJubica Nikolić, čija porodica, sa slavom Aranđelovdan, navodi da potiču iz sela Krnjeva, kod Smederevske Palanke, "odakle su se pradeda Živojin i prababa Pavlija doselili oko 1903. godine u Šabac". Interesuje je odakle su se odselili u Krnjevo, gde je od paroha saznala imena nekih predaka za koje ranije nije znala. Poreklo porodice nisu mogli da joj kažu, uz objašnjenje da su doseljenici, u strahu od osvete, krili odakle dolaze.
Krnjevo nije nije oduvek na mestu na kome je danas. Ranije su stanovnici Trnovče, Velikog Orašja i Livadice bili nastanjeni u Selištu, između Velikog Orašja i Trnovče. Tu postoji i staro groblje. Kad su Turci došli u ove krajeve, stanovništvo se sklanjalo na skrovitija mesta, pa su jedni prešli Morave i u lugu osnovali naselje Livadice, drugi Veliko Orašje, a treći došli u šumu oko Savanovca.
Ali, kako ni ovde nisu bili mirni od Turaka, ponovo su se raselili - jedni bliže Moravi, gde su osnovali selo Trnovču, drugi su otišli dublje u šumu, do Čuklinovskog potoka, i osnovali selo koje se sada zove Staro Krnjevo. Iz njega se vremenom razvilo današnje Krnjevo.
U Krnjevu je početkom prošlog veka zabeleženo 12 domaćinstava Nikolića zvanih Bubanjci. Slave Sv. Aranđela i kažu da im se predak doselio krajem 19. veka iz Nesvrata, u južnoj Srbiji.
U mestu Trnovči, koje je sa Livadicom, Velikim Orašjem i Krnjevom ranije činilo Selište, živeli su Nikolići nepoznatog porekla, ali se zna da su i oni slavili Aranđelovdan i da su imali još i prezimena Pašić i Ristić. U Udovicama, selu u istom kraju, zabeleženi su Nikolići sa istom slavom čiji je predak, "pred turski rat", došao iz Vranja.
Po svemu bi se mogao izvesti zaključak da su Nikolići sa slavom Aranđelovdan poreklom sa juga Srbije. Zato smo ih tamo i potražili.
Mesto Nesvrat, zavičaj Nikolića u Krnjevu, leži u Vranjskom Pomoravlju, gde smo u selu Rataje naišli i na porodice Ristin i Pašalijinac, odnosno Ristić i Pašić, za koje se navodi da su srodnici Nikolića u Trnovči.
Pošto gđa LJubica kaže da se njen deda Jovan iz Krnjeva oženio babom Dostanom, Vlahinjom, nije isključeno da su neke od etapa u kretanju prema Krnjevu bila i mesta u istočnoj Srbiji, u Timočkoj Krajini ili Mlavi.


Sofranin

G. Milivoj Sofranin, iz Long Ajlend Sitija, NJujork, SAD, piše da je rođen u Novom Sadu, a odrastao u Despotovu, kod Bačke Palanke, u kojem su rođeni njegov otac Todor (1952), deda Jovan (1917), pradeda Milivoj, koji je oko 1920. proveo pet godina u Americi, i čukundeda Jovan. Slava porodice, Sv. Nikola, nikada nije menjana. Pita nas otkud im prezime Sofranin, to jest šta ono znači i kada i zašto su ga uzeli.
Despotovo je često menjalo ime, a menjao se i broj žitelja, što znači da je imalo burnu istoriju. U pisanim dokumentima naselje je prvi put spomenuto u 13. veku, kao Sentivan, što je mađarski naziv za Svetog Jovana, a 1418. godine se spominje kao Despot Sentivan, pa se pretpostavlja da ga je posedovao neki srpski despot. Posle 1918. je Despot Sveti Ivan, a posle Drugog svetskog rata - Vasiljevo, po ruskom vojniku, prvom oslobodiocu koji je ušao u selo, da bi posle Titovog raskida sa SSSR, 1948, bilo nazvano Novo Vasiljevo. Današnje ime, Despotovo, dobilo je maja 1952. godine.
Prema pouzdanim istraživanjima istoričara Živana Sečanskog, "Popisi stanovništva Bačke tokom osamnaestog veka", prezime Sofranin nije zabeleženo ni u jednom od sedam popisa sprovedenih između 1715. i 1743. godine. To znači da ih u to vreme, u ovom naselju - nije bilo, ali je posle stotinak godina, u jugoistočnoj Bačkoj, delu koji se naziva Šajkaška, u selu Turija, 1852. i 1867. evidentirano prezime Sofronin. U selu Đurđevo je 1815. zapisana porodica Sofronijev, dok je u Futogu, još 1799, zapisana porodica Sovrin.
Pitanje je sada koja je od dve moguće, ali potpuno različite reči - osnova ovog prezimena: sofra ili lično ime Sofronije/Sofronija? Prva je turcizam, iz arapskog, i znači sto, trpeza, a druga je grčka i znači mudar, pametan, razborit, odnosno razuman.
U srpskom narodu, osim Sofranin, Sofronin, Sofronijev i Sovrin, sreću se i prezimena Sofronić i Sofrenić, kao i Sofrić i Sovrić.
Iako nemamo konkretne podatke o naseljavanju u Šajkašku porodica s prezimenima Sofronin, Sofronijev i Sovrin, ukazujemo na njihove moguće zavičaje - selo Solotuša, u nekadašnjoj Sokolskoj nahiji, u srednjem Podrinju, i selo Boljanić, u Ozrenu, maloj srpskoj oblasti kod Doboja. Srpske familije Sofronić su zabeležene i u Solotuši i u Bojanići, kao i Tamnavi, doseljeni iz Solotuše. Bosanski Sofronići imaju porodično predanje da su poreklom od Bijelog Polja, iz tamošnjeg sela Boljanići.
Da, za sada, zaključimo. Porodica čitaoca iz Despotova morala je, po nama, jedino doći najpre u Šajkašku, pa je tek odatle, posle sredine 19. veka, pošla u jugozapadnu Bačku. Usput, ili po dolasku u novi kraj, neznatno je izmenila prezime, Sofranin se činilo logičnije od dotadašnjeg Sofronin, pogotovo ako se zaboravila prastara osnova, ime Sofronije.

__________________
svetlana@diskusije.net

MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (66)

Baveljić

Gospodin Mirko Baveljić iz Niona, u Švajcarskoj, zainteresovan je za što više podataka o svome poreklu. O tome malo zna, ali smatra da je ovo prezime vrlo retko, ali ima nekoliko porodica u selu Sitnica, zaselak Stražice, u trouglu Banjaluka - Mrkonjić Grad - Ključ.
Čuo je nekoliko priča o svom poreklu - od nekog profesora istorije da su "potomci Sv. Save", da su "od Čeva u Crnoj Gori" i da su se prezivali Đukanović ili da su prezime dobili od glagola zabaviti se... Slava Baveljića je Đurđevdan.
Piše da postoje i Bavelići, ali su svi poreklom iz Sitnice, u Bosni.
Prvo da razjasnimo verziju o sv. Savi kao pretku Baveljića. To mora da je bio neki "mnogo jak" profesor istorije kad je mogao da tvrdi tako nešto, jer se zna da se on veoma mlad zamonašio i kao monah umro.
Među srpskim prezimenima u Bosni, već krajem 19. i početkom 20. veka nalazi se prezime Baveljić, ali i Bavelja. Obe porodice slave Đurđevdan i obe su na području Banjaluka - Ključ - Mrkonjić Grad, koje i čitalac navodi. Bavelje su u parohiji Medna Gornja, Gerzovo, a Baveljići u Stražicama, kod Ključa, kao i porodica g. Mirka.
Uvidom u literaturu o susednim geo i etnografskim oblastima ustanovili smo da ovog prezimena nema ni u udaljenijim oblastima odakle su dolazili naseljenici u zapadnu Bosnu. Znači da su Baveljići prezime dobili tek posle doseljavanja, po nekom toponimu ili od nadimka.
Postojao je nadimak Bava, nepotvrđen u zapisima, možda od glagola baviti se, u značenju zadržavati se, kojem je pridodat nastavak -elja. Tako imamo Bava-Bavelja, kao u slučaju star-starkelja.
Inače, na Glasincu su nastanjeni Konjokradi-Pajići poreklom iz Drobnjaka kojih je bilo i u Sajicama, Pariževićima, Čitlucima i Vidrićima. Oni slave Savindan, a prislužuju Đurđevdan, plemensku drobnjačku slavu. Neki slave i obrnuto, a neki slave samo Đurđevdan. Tako dolazimo do indirektnog objašnjenja predanja da su Baveljići "potomci sv. Save". Naime, oni se ne samo slavili, već i gajili kult ovog svetitelja jer su vodili poreklo iz nemanjićkih naslednih zemalja, iz Hercegovine.


Balšić

Inž. Dragana Balšića, iz Kraljeva, interesuje iz kojih izvora može da nađe "odakle su se Balšići doselili u okolinu Bijelog Polja". U selu Pećarsko, kod Bijelog Polja, sa slavom Sveti Nikola, poreklom su od Koste (1730), ali su se neki od njih, između1815-1820. godine preselili na Pešter, u selo Buđevo, i slave Lazarevu Subotu, Cveti.
Navodi predanje da su nekad bili čuvari Pećke patrijaršije i da je selo Pećarsko možda nazvano po doseljenicima iz Peći? Pita kako da otkrije šta je bilo i gde su Balšići bili pre Bijelog Polja.
Deda po ocu g. Dragana, rođen je u selu Buđevo na Pešterskoj visoravni pa se, posle prvog rata u kome je učestvovao, iz Makedonije, iz mesta Negotino na Vardaru, gde je posle rata neko vreme ostao kao žandarm, doselio u Kraljevo i ovde radio u policiji. Iz Makedonije je doveo i suprugu, babu našeg čitaoca.
U oblasti Donjeg Ibra postoje dve grane srodnih Balšića koji slave istu krsnu slavu Lazarevu Subotu ili Lazarevdan. Jedni, u selu Vrba, doselili su seiz sela Dragosinci u istoj oblasti, a drugi, u spomenutim Dragosincima, u koje su došli iz Buđeva na Pešteru i iz Pećarske u Bihoru. Tako je nastalo i njihovo sekundarno prezime - Pećarani.
Tragom ovih Balšića u Buđevu i Pećarskoj u Bihoru, pronašli smo još neke interesantne tragove njihovog porekla. Naime, u Pećarskoj ih u drugoj polovini 20. veka više nije bilo, izuzev u Vrhu, gde su došli iz susednog zaseoka Glavače. Slave Sv. Nikolu. NJihov predak je došao kao sveštenik na crkveno imanje iz Pećarske da opslužuje crkvu u Podvrhu.
Balšići u Glavaču su, dakle, iz svešteničke porodice koja je davala sveštena lica za čitav ovaj kraj. Milisav Lutovac, u knjizi "Bihor i Korita", kaže da su od ovih Balšića i oni u Mokrom Lugu, u istoj oblasti, i oni u Sjenici. NJihovi rođaci su i Popovići u Pećarskoj.
Prezime Balšić, po predanju, potiče od čuvene vlastelinske porodice Balšić iz Zete. Koliko u tome ima istine vredelo bi istraživati, jer tragova za to ima na pretek. Za sada samo možemo da kažemo da su u ovom kraju Bihora veoma stari naseljenici, mada ne i starosedeoci.


Vukadinović

Iz Kačareva, kod Pančeva, Siniša Vukadinović želi da sazna što više o svojim korenima. Piše da potiču iz sela Tromeđe kod Kumanova, u Makedoniji, gde ih i danas ima. NJegov otac se rodio u Trgovištu kod Vranja. Slave Sv. Jovana Krstitelja, 20. januara. Najdalji predak čije ime znaju je njegov pradeda Peša.
Pre mesec i po dana, 26. maja, u odgovoru gđi Mariji iz Hamburga, pisali smo Vukadinovićima iz Bosne, iz okoline Dervente.
Između ostalog da su, kao pravoslavni Srbi, zabeleženi u mnogim parohijama i sa nekoliko slava, a oni koji Sv. Jovana Krstitelja u parohijama Gradina i Šljivno kod Banjaluke, Draksenić kod Dubice i Mašići-Romanovci kod Gradiške.
Vukadinovića, prirodno, ima i u raznim krajevima u Srbiji, od Metohije i Kosova, preko Pomoravlja, Podrinja, Šumadije, Posavine, Podunavlja, do Srema, Bačke i Banata, oblasti koje su vekovima naseljavane i iz dinarskog područja. To važi i za široki pojas austrijske Vojne granice severno i severozapadno od Like.
Prema Radoslavu Grujiću, Vukadinovići su na prostoru Ličko-krbavske županije, početkom Prvog svetskog rata, evidentirani u Brlogu i u Korenici i u devet sela u njenoj okolini. Pola veka kasnije, Milan Radeka u "Karlovačkom vladičanstvu" navodi da Vukadinovići u Lici, Baniji, Kordunu, Krbavi i ostalim oblastima ove eparhije slave Sv. Kirijaka Odšelnika i Sv. Jovana.
G. Siniša piše da je koristio knjigu Miljanića "Prezimena u Crnoj Gori", ali ni s njom nije daleko odmakao u istraživanju...
Uvažavajući ogromni i pošteni trud Akima Miljanića koji je započeo i obavio najveći sakupljački deo posla oko pripremanja knjige o prezimenima u Crnoj Gori, i njegovog sinovca Miljana koji je njegov rad priveo kraju, moramo istaći da oni nisu ni imali ambicija da stvaraju naučni rad pa im ne možemo zameriti što nisu navodili krsne slave porodica i njihovu veroispovest i što su Crnu Goru predstavljali u savremenim granicama. Zbog toga g. Siniša i nije našao "trag" za kojim je tragao.
Da podsetimo da se srpsko stanovništvo iz zapadnih krajeva - od Crne Gore, Hercegovine, Bosne - još pre Prvog svetskog rata spontano naseljavalo najpre u oslobođene krajeve na jugu Srbije, a onda i na Kosovo i u Metohiju i u današnju Makedoniju, nekad Staru Srbiju. Posle Prvog svetskog rata, naseljavanje ovih oblasti je nastavljeno i planski sa granica Slovenije na severu, i obronaka Karpata na severoistoku. Znači, pojava Vukadinovića ne treba da iznenađuje do Trgovišta kod Vranja.
Možda su prethodno boravili i južnije, ali je izvesno da se tamo doprli iz bratstva Bandića, plemena Komana, iz ranijeg jezgra stare Crne Gore, Katunske nahije. Jovan Erdeljanović u "Staroj Crnoj Gori" kaže da ovi Bandići slave upravo Jovanjdan, a jedna od njihovih familija su i Vukadinovići.
U svakom slučaju, bez dvoumljenja možemo reći da je ovo prezime izvorno srpsko, pri tom i prilično često, što potvrđuje i njegova osnova - lično ime Vukadin. Ovo ime, kao i Vuk, Vukota i slična, mada su prethrišćanska, paganska, dopušta samo pravoslavna crkva, dok ih katolička ne odobrava, a muslimani, kao izrazito srpska - uopšte ne koriste.


Vukša

Posle višestruke elektronske prepiske sa g. Vukšom iz obližnjeg mesta kod Pančeva i pošto nam je opisao istorijat koji mu je poznat, tome možemo da dodamo još samo ovo:
Među srpskim prezimenima u Bosni, prema literaturi koja je nama dostupna, bilo je porodica sa prezimenom Vukša sa slavom Đurđevdan u Agićima kod Dubice, Vrtočama kod Bihaća i Starom Majdanu kod Sanskog Mosta.
Petar Rađenović beleži, da su već od početka 19. veka u Vrtočama u Bjelajskom Polju živele četiri porodice sa prezimenom Vukša. Slavile su Đurđevdan i kaže da su se zbog nekakve pobune doselili u Bosnu iz Dobrosela u Lici.
U daljim istraživanjima susednih oblasti, jer nam je dobro poznato da su, usled promena političkih prilika, bila česta seljakanja iz Bosne i Dalmacije u Liku i nazad, doživeli smo i sami nemalo iznenađenje. Hrvatski izvori za stanovništvo Like nedvosmisleno su nas uputili na činjenicu da su Vukše-Vukšići, Vukušići i Vukčići ista familija. Ova familija je u različitim istorijskim prilikama i mestima i istorijskim dokumentima i zapisima dobijala duži ili kraći oblik prezimena, ne menjajući njegovo suštinsko, korensko značenje - nastalo, inače, kao hipokoristik Vlkša/Vukša, od starog srpskog imena Vlk odnosno Vuk.
Tako, u Grujićevom "Plemenskom rječniku ličko-krbavske županije", kod prezimena Vukša stoji da su pred Prvi svetski rat bili nastanjeni u Brotnju (Srb), Dobroselu (Lapac) i odmah upućuje na prezimena Vukšić i Vukušić.
Kod Stj. Pavičića nailazimo na Vukšiće još u predtursko doba na prostoru Buške (Bužimske) župe koja se u istorijskim izvorima javlja od XI stoleća, sa centrom Potornjan (Pod tornjem) ili Bužimom. Veća mesta Hoteš (Oteš) i Ostrovica pripadala su Frankopanima do turskih osvajanja u 16. veku.
Ova digresija je utoliko opravdana što će uslediti moguća veza sa oblašću stare Raške, prvobitne postojbine Vukša i Vukšića (Vukušića), a možda i Vukčića. U Srbiji, u Podibru i Gokčanici, postoje samo toponimi koji podsećaju na Vuk(u)šiće. Selo Vukušica zapisano je kao takvo u haračkim spiskovima još 1818. godine, a kao zaselak Vukušica u selu Otrocima, sela koja su relativno skoro naseljena na starim opustelim selištima koja je naselio neki drugi svet. Pored njih postoje i toponimi Vukušićka (Bačevačka) Glavica za brdo u Vukušici i Vukušićke Kolibe za livade u Meljanici u istom kraju.
Smatramo, prema tome, da su i Vukše (Vukšići, Vukušići), poreklom iz Raške oblasti koje su se, kao i druge brojne porodice, od 14. i 15. veka, naselile u Liku i zapadnu Bosnu.
A podudarnost toponima samo u Bužimskoj župi i dalje, sa onima u Podibru i Gokčanici, pa i drugim krajevima srednjovekovne Srbije sigurno nije slučajna; tako se javljaju: Ostrovica, Gvozdac, mesto Postenje (Ras-Postenje u samom srednjovekovnom gradu Rasu i u Bužimskoj župi), Popina, Gračac, Dunjića potok u obe navedene oblasti i slično.
U Bjelopavlićima su Vukšići u Martinićima od Bubića, koga ubije Ivan-beg zbog zemlje koju na prevaru kupi: od njega su, po predanju, sinovi: Radelja, Vukša, Erak i Raslav. Predanje rodonačelnika Bubu smešta u vreme Ivana Crnojevića.
Na kraju još mali ispravak ili novi podatak: selo Parčići pripada opštini Benkovac ali ne isključujemo mogućnost ranije drugačije administrativne pripadnosti ...


Tampolja

Iz Australije nam se, elektronskom poštom, takođe veoma opširno, javio i g. Momčilo Tampolja, rodom od Benkovca. Između ostalog navodi da sve Tampolje slave Sv. Kozmu i Damjana.
Proverili smo sve naše izvore i ustanovili sledeće: Tampolja, kao porodica koje su bar nekoliko generacija provele u nekom mestu - nema ni u BJR Makedoniji, ni u čitavoj Srbiji (s pokrajinama), ni u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni, čak ni potomaka "legendarnog" Todora!
Tampolja je bilo, prema "Leksiku prezimena SR Hrvatske", šezdesetih godina, a valjda i do "Oluje", 1995. godine (bez oznake vere i nacionalnosti) u ovoj bivšoj "YU-republici", zaista jedino u naseljima: Islam Grčki i Smilčić u opštini Benkovac, u Zagrebu i Šarengradu kod Osijeka. Brgud se ne spominje jer je, verovatno, popisno tretiran kao deo nekog od dva benkovačka sela. I još jedno iznenađenje: zabeleženo je i prezime Tampelja - u Svinjarevcima kod Vukovara!
U Bosni smo, međutim, na Glasincu, pronašli da se grubo cepane daske stočarske kolibe nazivaju "tampalje" ili "tampalji" (?) - naime, nije bio sasvim siguran nijedan od naših najvećih etnologa, prof. Milenko S. Filipović! Preostaje, dakle, da tražimo poreklo ove reči koja bi morala da bude ključ "misterije" ...

__________________
svetlana@diskusije.net

MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (67)

Blažić

Gospođu Ružicu Pakaški, iz Perta, rođenu u Kumanu, u Vojvodini, interesuje poreklo njenog devojačkog prezimena Blažić, ali nam ne daje dovoljno podataka o porodici svog oca, između ostalih, najvažniji - otkad su Blažići u Kumanu? "Odvajkada" ili od naseljavanja dobrovoljaca nakon Prvog svetskog rata? Pored imena, trebalo je da navede i zanimanje roditelja, a povrh svega zaboravila je i njihovu slavu. Svi ti podaci bi nam omogućili precizan odgovor. Bez njih, naš posao je težak, a rezultat neizvestan i, još gore, može biti pogrešan.
Uvidom u dostupne izvore o Banatu i Bačkoj, a posebno u "Rečnik prezimena Šajkaške" Gordane Vujkov i LJiljana Nedeljkov iz 1983, utvrdili smo da je naselje Kumane, na levoj obali Tise, sredinom 17. veka bilo naseljeno velikim delom Srbima. Posle epidemije kuge 1739. gotovo je bilo opustelo, ali su ga Srbi ponovo naseljavali sredinom 18. veka, posle ukidanja Potisko-pomoriške Vojne granice.
Samo prema spisku imena ne bismo mogli da kažemo precizno da lije u to vreme bilo i Blažića ili bar začetnika ove porodice. Javljaju se - prema knjizi "Srbi u Banatu" Jovana Erdeljanovića - tek od 18. veka. Da su bili žitelji ovog dela Vojne granice svedoči njihovo prezime koje se prvi put susreće 1789. godine i to baš u Kumanu, koje je tada - prema starim protokolima od 1757 do 1810. godine - nosilo ime Šanac Kuman. Blažića je bilo i u Čurugu, Šapcu (šajkaškom!), Žablju, Gardinovcima i Bačkoj Kanjiži.
Prema jednom drugom izvoru, u staro selo Kumane, naselilo se stanovništvo iz Mokrina, nekadašnjeg Đukošina. Među 12 najstarijih familija koje su se nastanile Na Baru, novom lokalitetu na koji su prešli jer ih je na ranijem plavila Tisa, bili su i Blažići. Prvi put su zabeleženi u Protokolu ispovedajuščihsja, vernika, od 1818. godine, sa 10 domaćinstava. Od pradede su slavili su Sv. Petku, dok su oni u Aleksandrovu, takođe iz Mokrina, zadržali staru slavu - Sv. Aranđela Mihaila.
U Protokolu umirajuščih, umrlih za Mokrin, iz 1779-1782, zabeleženo je da su Blažići poreklom iz Bačke i imaju isti "žig na marvi" kao oni u Kumanu i Vranjevu i da "slave istog sveca" - Sv. Arhangela Mihaila.
Odakle su se Blažići doselili u Bačku, to jest na Vojnu granicu, mora još da se ispituje, jer Blažića ima i u čitavoj Hrvatskoj, od Primorja do Slavonije, kao i u Bosni, pravoslavnih, naravno, jer je ovo prezime nastalo od starog srpskog imena Blažo, Blaža odnosno Blaže, pa i Blaž, kao kraćeg oblika od Blagoje. Ima i pokatoličenih koji smatraju da je njihovo prezime patronimik od svetiteljskog imena Blazius. Međutim, od njega je nastalo ime Vlaho, koje se često sretalo u Dubrovniku i okolini, konkretno u Konavlima, među nekadašnjim Srbima katoličke vere.


Gićanov

Iz Toronta, gde živi od 1960, g. Milenko Gićanov nas pita za poreklo svojih predaka iz Adaševaca kod Šida. U Srem su se doselili "iz Stapara" 1874. godine i bavili se zemljoradnjom. Porodična slava im je Đurđevdan.
Za potpun i ispravan odgovor nedostaje da li je u pitanju Stapar, a u Srbiji ih ima dva - kod Sombora i Valjeva, ili o Staparima kod Užica. Budući da se prezime završava na ov, verovatno je u pitanju mesto u Vojvodini, ali je moguće i da je i jedno od druga dva, preko Save i Dunava, s obzirom na seobe krajem 19. veka. Ako je to slučaj, staro, prekosavsko, prezime lako je moglo da dobije novi oblik koji je prevladavao u novoj sredini.
Ako pretpostavimo da se radi o Staparu kod Valjeva, problem je odrediti porodicu sa slavom Đurđevdan od koje su potekli Gićanovi, jer su gotovo sve porodice u ovom mestašcu u valjevskoj Podgorin istog porekla - od istih porodica u Staparima kod Užica.
U Staparima postoji grupa porodica koje nazivaju Staparci, a među njima i dve porodice sa slavom g. Milenka od kojih bi mogla da potiče i njegova porodica. Međutim, one nisu istog porekla - jedni su iz oblasti Kolašina, a drugi iz Drobnjaka, a različiti su im i prethodni zavičaji iz kojih su došli u Stapare kod Užica.
Za porodicu iz Drobnjaka najpre bi se moglo reći da je bila prvobitna porodica Gićanovih, jer njenih potomaka, ali sa drugim prezimenom, ima, na primer, u Semberiji.
Drugu mogućnost za utvrđivanje porekla Gićanovih daju porodice iz Stapara kod Sombora. Među tamošnjim porodicama, a ni među graničarskim prezimenima u Šajkaškoj, nema Gićanova. Ali, ni ovde ne treba isključiti mogućnost da su Gićanovi mogli da postanu prema nadimku nekog pretka sa sasvim drugim prezimenom. U nedostatku literature i podataka od samog čitaoca na to je teže, mada ne i nemoguće odgovoriti.
Najradije se opredeljujemo za najverovatniju pretpostavku o poreklu Gićanova. U istočnoj Srbiji, među vlaškim ili "povlašćenim", prezimenima nisu retka prezimena Gica i Gicić. Autori ukazuju da su poreklom iz nekadašnjeg temišvarskog Banata, danas u sastavu Rumunije, ili sa Kosova. To nas navodi na pretpostavku da svi oni, bez obzira na oblik prezimena ili nacionalnu pripadnost, potiču iz Stare Srbije, uključujući severne delove Grčke i Albanije. Otuda su došli i Giki (Điki), čuvena familija u temišvarskom Banatu, koja je imala ogromne posede i plemićsku titulu. U vlaškoj sredini ovo prezime se moglo izgovarati i kao Gići i Gića, pa je od tog oblika mogao da nastati srpski nadimak Gićanov, a on - prezime.
Potpunije razmatranje porekla ove familije zahteva mnogo više prostora i vremena, pa predlažemo gospodinu Gićanovu da nam se ponovo javi, pogotovo što je i inače pitao za privatni odgovor. Budući da se u međuvremenu nije javljao, iznesimo ovu preliminarnu verziju.


Miljušević

Iz Frankfurta na Majni javlja nam se Žarko Miljušević, Beograđanin iz Ripnja, gde su se rodili i njegovi otac Živojin, deda Petar, pradeda Dragutin i čukundeda Petar. Svih pet generacija slavi Sv. Tomu. Čitalac je dodao da u Ripanjskom zaseoku Pećine postoje dve familije Miljušević, ali da nisu u srodstvu, za koje kaže da slave Sv. Jovana.
Dodaje da su se Maljuševići, osim njegovog strica koji je u Bajinoj Bašti, posle Drugog svetskog rata iselili u Australiju. Verovatno ne baš odmah posle rata, već tek šezdesetih godina kad je počeo talas odlazaka na "privremeni rad u inostranstvu", a i tada se odlazilo uglavnom na evropski Zapad.
U monografiji "Okolina Beograda", iz 1903, na osnovu 20 ekskurzija studenata Jovana Cvijića, koju je priredio jedan od najboljih među njima, Rista Nikolić - koji je kasnije posebno proučavao upravo Ripanj - prezime Miljušević nije zabeležen. Dakle, ni familija g. Žarka, mada bi u vreme tog istraživanja bar njegov pradeda morao živeti u Ripnju, a ni one dve porodice u zaseoku Pećine. Među zapisanim prezimenima samo je jedno jedino slično - Milušić, u selu Šepšin, oko 20 kilometara od Ripnja, koje sada pripada opštini Mladenovac.
U tim zapisima se, u stvari, navodi prezime Krnjić i dodaje "ili Milušić", dok je porodica Radosavljević-Krnić zabeležena u selu Rogača.
Do nekih konkretnijih, i to arhivskih istraživanja, ostajemo pred zagonetkom - da li su Cvijićevi mladi saradnici, i sam Rista Nikolić, bili tako površni da izostave čitave tri familije u Ripnju, ili... Šta bi drugo moglo biti - da su podaci koje nam je naveo g. Žarko, možda, samo porodična priča, predanje bez zapisa u crkvenim knjigama, ili on, uz izvinjenje ako je naša sumnja neosnovana, samo "testira" koliko smo temeljiti u svom radu!?
Sa raspoloživim podacima teško da se dalje može ići, do Podrinja i Bajine Bašte u kojoj živi čitaočev stric, za koga nije naveo da li je tamo rođen ili se, zbog nečega odselio. A u tom kraju, u selu Postenje, postoji Miljuševa voda... Moglo bi doći u obzir i traganje za Krnjićima, rudarima u Bosni, sve do Krajine... Ali, tek kad nam se čitalac javi ako je za to zainteresovan.


Muždeka

G. Neđo Perković, iz Kelna, pita nas i za poreklo majčine porodice Muždeka, kao i Perkovići, iz sela Krčevine (Šipovo), Republika Srpska. Krsno ime porodice je Sv. Jovan Krstitelj.
"Prezimena Srba u Bosni" Đorđa Janjatovića, zabeležena prema šematizamu Dabro-bosanske mitropolije Srpske pravoslavne crkve, s kraja 19. veka, navode i Muždeke, u selima parohija Volari i <ĐŽ>ivinice kod Varcar Vakufa, danas Mrkonjić Grada. Tu spadaju i Krčevine našeg čitaoca. Svi slave Sv. Jovana Krstitelja, 20. januara.
Sa ovim podatkom bismo mogli i da završimo, ali nas postojanje Muždeka i u drugim krajevima - u Slavoniji i na Baniji - navodi na dalje istraživanje.
U "Karlovačkom vladičanstvu" - Lika, Kordun, Banija i okolne manje oblasti - Milan Radeka je Muždeke zabeležio kao pravoslavne Srbe, sa slavom Sv. Nikola. U "Leksiku prezimena SR Hrvatske", koji sadrži podatke iz sredine druge polovine prošlog stoleća, Muždeke su zameeležene u opštinama Glina, najviše u Buzetu, 27 domaćinstava, Zagreb,Novska i Podravska Slatina.
Spominjući autora "Karlovačkog vladičanstva", bogoslova i sveštenika M. Radeku, ne možemo da ne uočimo sličnost oblika njegovog prezimena i prezimena majke našeg čitaoca, ali smo se setili još dva prezimena tog tipa - Videka i Strineka, oba iz nekadašnje Vojne granice ... a nije isključeno da ih još ima. Neobičan je njihov nastavak - deka, koji je vrsta augmentativa, kao u nadimku Jovandeka. Priznajemo da, zasad, nismo uspeli da odgonetnemo njegovo poreklo, a o poreklu Muždeka, kod Šipova i u drugim delovima Bosne, a sa raznim slavama, možemo da kažemo da su oni, van svake sumnje, dospeli sa levih obala Une i Save.


Platanić

Kad nam se prvi put javio, g. Novica Platanić je postavio rekord nad rekordima. NJegova imejl poruka prevazišla je sva pisma u kojima su nedostajali i najosnovniji podaci, pa i ona najkraća: "Tražim poreklo prezimena Platanić. Hvala."
Kasnije je odgovorio na naših 12 osnovnih pitanja - rođen u Požarevcu, Srbin, pravoslavne vere, kao i njegovi roditelji, slav Sv. Jovan Krstitelj - pa smo u mogućnosti da mu ispunimo "traženje", mada ne navodi kada su njegovi iz sela Bistrica, kod Lazarevca, došli u Požarevac, a ne zna ni da postoji ikakvo predanje o poreklu porodice.
Tako smo ovo prezime odmah "uzeli u postupak", pogotovo što je u "Srpskom etnografskom zborniku" Srpske akademije nauka, objavljena jedna od najsolidnijih monografija o zavičaju čitaoca, kraju oko Lazarevca. Ugledni etnolog stare, cvijićevske škole, Petar <ĐŽ>. Petrović, u "Šumadiskoj Kolubari", 1949, na osnouv istraživanja 1933-36. i 1939. godine, piše i o selu Bistrica i poreklu njegovog stanovništva, ali - nema Platanića, već samo porodice Platinić, sa slavom Đurđic.
Prvo smo pretpostavili da je istraživač pogrešio pri zapisivinju prezimena - Platinić umesto Platanić, onda da su preci po dolasku u Požarevac promenili slavu - Sv. Jovana u Đurđic, ali se sve zamrsilo kad smo u telefonskom imeniku Beograda našli oba prezimena - jednog Platinića i sedam Platanića. Pored toga, Rista Nikolić u monografiji "Okolina Beograda", u selu Rogača, beleži Platoniće kao familiju "nepoznatog porekla", dakle relativno starosedelačku i bez podatka o krsnoj slavi.
U razgovorima sa Platanićima iz telefonskog immenika saznali smo da su, prema porodičnom predanju, poreklom iz Crne Gore, da su ranije imali neko drugo prezime a ovo dobili po dolasku u Srbiju, prema udovici sa nadimkom Platana koje je dobila kad je - da bi mogla da rodi - tri puta obavila platno oko neke crkve... U selu Bistrica, u Kolubari, ostala je jedna grana familije, druga otišla ka Kosmaju, u Rogaču i u novije vreme uzela prezime Marković, a treća došla na Umku. Svi slave Đurđic.
Poštujući porodičnu legendu, naši sagovornici ne veruju da je prezime bilo Platonić i smatraju da je bilo pogrešno zapisano i ne znaju za Platiniće u Beogradu i Plataniće u Požarevcu, odnosno misle da uopšte nisu u srodstvu.
Ovde bismo mogli da stavimo tačku na ovo tumačenje i rekonstrukciju, ali smo u Janjatovićevoj knjizi "Srpska prezimena u Bosni" naišli na porodice neobičnih prezimena: Plotan - u jednoj parohiji kod Gradiške, i Plotanić - u parohiji kod Prnjavora, obe sa slavom hercegovačkih Maleševaca vlaškog porekla, Sv. Ignjatije Bogonosac. Drugačije se ne može objasniti već da su i ova prezimena, kao i Platanić i Platinić, nastala od Platonić, u narodu kad se zaboravilo staro grčko ime - Platon, u u nas prihvaćeno davno, sa hrišćanstvom. Onoranije i nije bilo tako retko, u Rusa se i danas sačuvalo, i od njega je moglo nastati i prezime.

__________________
svetlana@diskusije.net

MARLI

POREKLO SRPSKIH PORODICA I PREZIMENA (68)

Kozica/Kožica

Naš verni čitalac, g. V. R. iz Čikaga, postavlja nam još jedan, takoreći, enigmatski zadatak - da mu razjasnimo poreklo prezimena njegove devojke iz mladosti - Kozica. Zapamtio je samo ime i da je bila Bosanka, jer ga je tada "zanimala samo ona i ništa više".
Iz ranijih javljanja g. V. R. iz Čikaga, znamo da je poreklom iz Crne Gore i da je službovao i u Zenici.
Prezime Kožica postoji u Livanjskom polju, u mestu Podkraj, s leve strane puta koji vodi ka rudniku uglja Tušnica, kod Livna. U selu su, osim dve muslimanske porodice, i katolici koji su se posle Prvog svetskog rata proglasili Hrvatima. Kožice su se ovde naselile iz obližnje Drinove Međe. O svojoj prošlosti ne znaju ništa.
Ispitivač Livanjskog polja, etnolog M. Petrić, ne objašnjava ni njihovo ranije poreklo, ni način, odnosno osnov nastanka prezimena, pa smo slobodni da iznesemo neke pretpostavke.
Ako je postalo od nadimka, u obzir dolaze deminutivi reči koza - kozica i koža - kožica, s napomenom da se u narodnom govoru u zapadnim krajevima z često izgovara kao ž - žnam umesto znam i slično - pa može biti da je oblik kozica "stariji" od kožica.
Zanimljivo je da ni J. Dedijer, iako govori o prezimenu Kozić - koje je u prezimenu imao hercegovački sveštenik, učitelj i antropogeograf Obren Đurić Kozić (1866-1908, autor obimne i solidne monografije "Šuma, Površi i Zupci u Hercegovini") - ne objašnjava njegov nastanak, zadovoljivši se beleškom da je "jedan od Đurića dobio nadimak Kozić".
Ne otkrivamo ni identitet zainteresovanog čitaoca, ni ime njegove ljubavi iz mladosti, ni mesto gde se to zbivalo, prosto zato da ne bismo dali povoda da se negde, potpuno neočekivano, i ništa manje bezrazložno, rodi sasvim izlišna ljubomora.


Borovićanin

G. Radoslav Borovićanin, u internet pismu, iz Sidneja pita za poreklo porodice i kaže da mu otac i deda potiču iz sela Kutlovo, Mala Kosanica, kod Kuršumlije, i da su se, navodno, doselili iz Crne Gore, iz Šuplje Stene, u okolini Pljevalja, ali sa drugim prezimenom koje ne zna. Slava im je Sv. Jovan.
Istraživač ovog kraja, Vujadin B. Rudić, u knjizi "Stanovništva Toplice", tek usput spominje Kutlovo - da su žitelji sela Rašice, Kutlova i drugih, na zapadnom obodu Topličke kotline, uglavnom naseljeni sa Kopaonika. Tražeći dalje, Šuplju Stenu - koje, uzgred, nema u "Imeniku mesta SFRJ" - našli smo da Vukota i Akim Miljanić, u knjizi "Prezimena u Crnoj Gori", navode samo Boroviće u nekoliko naselja oko Pljevalja - Boljanićima, Gotovuši, Kovačima i Oćevinama, kao i u Nikšiću.
Za njih kažu da su poreklom iz sela Brvenice u istom kraju, a to se potvrđuje - sa podatkom da slave Nikoljdan i Jovanjdan - i u prilogu "Srednje Polimlje i Potarje" rano preminulog Atanasija Pejatovića, objavljenom 1902. u srpskom etnografskom zborniku "Naselja srpskih zemalja". Ali, ni on ne objašnjava odakle su i kada su i kako stekli prezime Borović, niti navodi njihovo ranije prezime.
Budući da g. Radoslav navodi da Borovićana i Borovića, sa slavom Sv. Jovan, ima u okolini Kraljeva - ali nije siguran da su u srodstvu, dodajemo da ta oblast spada u tzv. Gornji Nadibar, prostor od doline Lima do Topličkog kraja. U naučnoj literaturi, u delu "Nadibar", Dragoljub V. Korićanac kaže da su Borovićani i Borovići u svoja sadašnja naselja - Bresnik, Orlja Glava i Pekčanica - došli iz sela Boro(je)vić na Goliji.
To nije nelogično, jer je ovaj kraj nekako na putu od Pljevalja ka Ibru. Ne znamo, međutim, kada su neke od tih porodica krenule odatle dalje na istok, prema Prokuplju.
G. Radenko kaže da se njegova familija ovamo, na teritoriju Srbije, doselila navodno iz Crne Gore, tačnije iz okolina Pljevalja (spomenuta Šuplja Stena), ali pod drugim prezimenom koje nije uspeo da sazna kao što ne zna ni kada su se naselili u okolini Kuršumlije. Po priči, načuo je da su bila tri brata pa su, kad su se delili i odvajali u razne krajeve, uzeli, kako smo spomenuli, razna, ali slična prezimena.
U "Prezimenima u Crnoj Gori", V. i A. Miljanić takođe navode podatak da su Borovići iz Brvenika i oni u Nikšiću daljom starinom Raičkovići iz LJeškopolja, za koje Andrija Jovićević, u monografiji "Zeta i LJeškopolje", kaže da su od Radovića iz Gacka! Iz toga proizlazi, da bi najdalje poreklo Borovića/Borovićana moglo biti iz Hercegovine i da im je prvobitno prezime bilo Radović.
Novo prezime je svakako nastalo od nekog pretka Boroja, prvo - Borojevići, pa kraće - Borovići, s tim što su po njima nazvana i sela koja su nastanjivali - Borovići i Borović, na Pagu, a stanovnici sela Borovića, kad su se iselili, uzeli su ime naselja kao osnovu svog ponovo izmenjenog prezimena - Borovićanin, odnosno Borovićani. A u nekim slučajevima je dalje evoluiralo u Borovičanin.


Pantelić

Iz Minhena, g. Dragomir Pantelić, rođen 1927. godine u selu Zakuta, u Gruži, pitajući za poreklo porodice, naveo je da su mu preci iz obližnjeg Petropolja, gde su se doselili u 17. veku. Slave Sv. apostola Tomu, 19. oktobra. Napominje da se u Karađorđevom rodoslovu pominju Milija i Sara Pantelić.
Čitaoca smo zamolili da nam dopuni ove podatke, ali se nije ponovo javio. Zato ćemo pokušati da pomoću dva raspoloživa pokazatelja - slave, Sv. Toma, i rodoslova Karađorđa - dođemo do nekog zaključka, budući da ni u literaturi nema više podataka od ovih koje nam je g. Pantelić ponudio.
Sv. Toma je rudarska slava i nije baš česta u našim srpskim zemljama, osim u rudarskim regijama i vezuje se za takozvane Kulize, karakterističnu grupu porodica poreklom iz Stare Srbije, a starinom iz Saksonije, pa ih nazivaju i Sasima. Naše je čvrsto uverenje - zbog njihovog lakog stapanja sa srpskim stanovništvom u krajevima u koje su stizali - primanja pravoslavlja, uključujući krsnu slavu, i "balkanskog"srpskog jezika - da su, u stvari, u pitanju bili Lužički Srbi, samo površno ponemčeni.
Za Karađorđeviće se u narodu verovalo da su nekog "tamnog", nedokučenog porekla, pa su ih mnogi svojatali i pripajali svojim plemenima - Vasojevići i Kuči, pa Raška, da su od Sjenice, a postojala je i teza da su Klimenti ili - kako su se neki od njenih tvoraca izrazili - da su poreklom iz Albanije.
S obzirom na to da se etničke i političke, administrativne, granice tokom istorije nikad nisu, ili su se samo retko poklapale, uvek bilo i biće - kao što smo u svojim malim studijama o poreklu porodica često naglašavali - pripadnika različitih naroda u političkim okvirima državnih tvorevina drugih naroda. A kako istina o poreklu Karađorđevića nikad do kraja nije sasvim rasvetljena, u svakoj od ovih "teorija" ima zrnce istorijske istine. Jedina prava istina je, međutim, da su oni najstariji supstrat srpskog stanovništva koji je nastanio Staru Srbiju u koju spadaju i Kosovo i Metohija, današnja Makedonija, Severna Grčka i Albanija.
Upravo u vreme stvaranja nemanjićke Srbije i jačanja atributa njene državnosti, uključujući prostor Stare Srbije, u njene rudarske centre se doseljavaju spomenuti Sasi, znalci rudarskog zanata, kakvi su bili i kasnije Kulize, stanovnici Kule na Skadarskom jezeru, koji su svoj posao obavljali u službi Vizantije.
U monografiji o Gruži, Milorad Dragić piše da su Pantelići u Petropolju, između ripanjske i kačerske površi, deo šire grupe porodica poznate pod zajedničkim prezimenom Veličković koju čine Pantelići, Markovići, Pavlovići, Veličkovići i Lazarevići. Svi oni su sredinom 20. veka živeli u nekih petnaestak domaćinstava u Veličkovića mahali.
Prema predanju, Milovan i Petar su se doselili iz Deževe, ali su u vreme Kočine krajine prebegli u Srem, da bi se posle nekoliko godina naselili u neko šumadijsko selo, ali su se na kraju, na navaljivanje čukunbabe, vratili u Petropolje. Od njih su Simovići u Drlupi. I jedni i drugi slave Sv. Tomu.
Naša pretpostavka da su Pantelići poreklom od rudara, Sasa, pokazuje se osnovanom već samim podatkom da potiču iz oblasti Deževe i Novog Brda.
Ne znamo, nažalost, odakle su Pantelići, odnosno Veličkovići, došli u Deževu, ni gde su se potom razilazili, pošto je srednjovekovna srpska država potpala pod tursku vlast, jer se nisu zadržali samo na granici Raške, Kosova i moravske Srbije.
Veza sa Karađorđem Petrovićem takođe ostaje da bude objašnjena za neko drugo vreme, ali odmah se može uvideti da su im se putevi više puta ukrštali, pa ne bi bilo nikakvo čudo i da su pre ili kasnije stupali u međusobne bračne veze.


Srdić

G. Velimir Šobot iz Hajnburga u Nemačkoj pitao nas je i za poreklo još nekih porodica iz svog rodnog sela Kamenice, kao i ostalih sela oko Drvara, između ostalih i za Srdiće.
Studiju o Srdićima, kao vrlo zanimljivoj i značajnoj familiji, objavili smo u svojoj knjizi "Srpske porodice i prezimena", 2005. godine, ali nas u ovoj seriji u "Vestima" do sada niko nije pitao za njih.
Prezime je nastalo od imena davnog pretka, ali nije izvesno kako je ono izvorno glasilo - Srdak, Srdan, Srdilo ili Srđ. Sva četiri su zabeležena u dečanskim hrisovuljama, dakle u prvoj polovini 14 veka, ali... Da li su prva tri nastala od slovenske osnove srd, odnosno reči srditi se, srdnja, srdit, ili iz četvrtog, a Srđ, koje je skraćeni oblik hrišćanskog imena Sergije?
Isti izvor navodi i izvedena prezimena Srdanović i Srdilović, ali ne i Srdić, mada to nije nikakav dokaz da i njih u ovom kraju, u Metohiji, bar kasnije nije bilo. Naravno, to ne znači da su Srdići iz ovog kraja, i, pogotovo, da su svi ostali, istog porekla.
"Šematizam mitropolije i arhidijaceze Dabro-bosanske" za 1882. godinu Srdiće beleži u više sela i mesta Bosanske Krajine. Izuzev u Brdarima, kod Glamoča gde slave Aranđelovdan, i Vrelu, kod Bihaća - Đurđevdan, sve ostale familije slave Nikoljdan.
U Velikoj Raškoj, Srdići su se doselili iz Unca sredinom 19. veka, pre intervencije Omer-paše Latasa protiv pobunjenih bošnjačkih begova. U Pištalinama su doseljeni sa Tromeđe, pre okupacije, a Srdići u Crnom Vrhu i Rorama kazuju da su poreklom iz Komortine Kule, kod Drniša, Dalmacija. Srdići u Bastasima pričaju da su starinom iz Golubića, u Kninskoj Krajini, ali su tamo stigli sa Zmijanja.
Krajem 16. veka, posle jednog od turskih ratova, neki Srdići su došli od Otočca u Počitelj, kod Gospića, a u Vrhovinama ih je bilo, prema popisu krajiških porodica, 1701. godine. Tako je, dakle, jedna grana Srdića krenula na severozapad, i dalje u Vojnu granicu, sve do Vojvodine... A možda i Južne Rusije, današnje Ukrajine.
Prema svemu, podaci o poreklu do kojih smo došli ne dosežu južnije od dalmatinskog zaleđa, ukoliko ne računamo njihove korene od Popovića, a ovih je bilo i u Staroj Hercegovini i Crnoj Gori.


Gavrić

Gospođi Radici Arsić, iz Minhena, kojoj smo, u prošlom nastavku naše serije - na molbu od pre godinu dana - objavili prilog o poreklu njene porodice i očevog prezimena, Arsić, ostali smo dužni odgovora prezimenu njene majke Milene - Gavrić, čija porodica slavi Sv. Alimpija Stolpnika.
Ovo prezime je slavno već skoro čitav vek - po najmlađem učesniku Prvog svetskog rata, tada dečaku Momčilu Gavriću, iz Trbušnice, u Jadru, Vukovom zavičaju. Iz ovog sela je i Radičina majka, možda, makar u daljem srodstvu sa porodicom tog mladog ratnika.
U međuvremenu smo, u knjižici Milisava Savića o Momčilu Gavriću, "Sa Gučeva u legendu", saznali da je on bio jedan od onih koji su 1915. prešli preko Albanije, a na Solunskom frontu - najmlađi podnarednik.
Ovo je prezime mnogih porodica, ali one, po svemu sudeći, nisu sve istog porekla. Samo su njihovi preci, po kojima su ga dobili, imali isto ime - Gavro, što je hipokoristik od Gavrilo, a u starojevrejskom Gabriel, u prevodu - Božji čovek, odnosno Božji junak.
Gavrići, porodica majke naše čitateljke, kao što smo već naveli, potiče iz sela Trbušnica, kod Loznice, ali Gavrića ima i u selu Brezovica, u susednoj Rađevini, samo što oni drugi slave Nikoljdan.
Preci Radičine majke su se u prvoj polovini 19. veka doselili iz Brasine, u nekadašnjoj Sokolskoj nahiji, a Gavrići u Rađevini nešto ranije, u drugoj polovini 18. veka, iz LJubovije.

__________________
svetlana@diskusije.net