Zaboravio sam u prosloj poruci da napisem 'nastavice se'
Previse je teksta, pa moram da razvucem u nekoliko poruka. I idemo
Perspektiva detalja: ovaj vid perspektive odnosi se na to da su proksimalne stimulacije (projektovane slike na mrežnjači) bližih objekata bogatije detaljima, jasnije, dok su proksimalne stimulacije udaljenih objekata manje jasne, sa manje jasno izdvojenih detalja. Na prikazanoj slici vrlo jasno možete pročitati poruke demonstranata u redovima koji su bliži fotografu, ali poruke na udaljenim transparentima nije moguće identifikovati sa fotorafije (slika 13).
slika 13: perspektiva detalja
Perspektiva boja: postoje sistematske razlike u boji i kontrastu slike koja se odnosi na bliske i slike koja se odnosi na udaljene objekte. Slike bližih objekata su jasnijih boja, oštrije, dok slike udaljenih objekata deluju manje jasno i manje oštrih ivica.
Takođe, boje udaljenih objekata bliže se plavom delu spektra, zbog čega se preporučuje da se udaljeni objekti slikaju u plavo-ljubičastim nijansama i sa manje kontrasta (slika 14).
slika 14: perspektiva boja
Gradijent gustine predstavljaju sistematske promene u veličini jedinica, odnosno malih elemenata teksture, koja je sastavni deo većine površina u okolnoj sredini. Veličina pomenutih elemenata teksture smanjuje se sa povećanjem udaljenosti. Tačnije, sve dimenzije se smanjuju sa povećanjem udaljenosti od opažača, te stoje u obrnuto proporcionalnom odnosu sa udaljenošću. Gustina tih elemenata raste sa povećanjem udaljenosti, jer samim tim što su manji, veći broj njih nalazi se na istoj površini slike na mrežnjači (slika 15).
Senka i senčenje: varijacije u količini reflektovane svetlosti sa neke površine, koje su posledica promena u orijentaciji te površine u odnosu na izvor svetlosti, mogu biti značajan izvor informacija o udaljenosti različitih delova površine od posmatrača. Postoje dve vrste senki - vezana i bačena senka.
Vezana senka govori o reljefnosti posmatranog objekta, tj udubljenjima i ispupčenjima na samom objektu. Ukoliko je neki deo površine nagnutiji ka izvoru svetlosti, količina reflektovane svetlosti sa tog dela biće manja i obratno. Dakle, udaljenost i količina reflektovane svetlosti, odnosno svetlina, stoje u obrnutom odnosu.Ovaj tip senke slikari koriste tako što senčenjem različitih delova ističu reljefnost naslikanog objekta. Bačena senka odnosi se na senku koju objekti projektuju na površinu oko sebe. Odnos položaja ove senke i samog objekta pruža informacije o položaju objekta u odnosu na tlo. Tako, manipulacijom ove vrste senki možemo naslikati objekat koji lebdi u dvodimenzionalnom prostoru slike (slika 16).
slika 15: gradijent gustine - slika 16: bacena senka - Iv Klajn
Paralaks kretanja (optički tok): projekcije tačaka koje se nalaze na različitim distancama u odnosu na posmatrača kreću se različitim brzinama po retini, dok se posmatrač kreće (slika 17).
Tačnije, dok se krećemo, brzina pomeranja tačaka po retini smanjuje se sa povećanjem udaljenosti tih tačaka od nas, odnosno bliže tačke se kreću brže po retini od udaljenijih. Ova pojava naziva se paralaks kretanja i spada u dinamičke faktore opažanja dubine. Na ovom principu je, na primer, konstruisan skrin sejver sa pahuljicama koje padaju, a mi imamo utisak da su na različitoj daljini od nas iako znamo da je površina ekrana dvodimenzionalna.
slika 17: optički tok
Konvergencija predstavlja ugao koji zaklapaju optičke ose (prave koje spajaju mrežnjaču, zenicu i fiksirani objekat). Ako je fiksirani objekat blizu, ugao konvergencije je veći, a sa udaljavanjem od objekta postaje sve oštriji, odnosno manji (slika 18). Pošto su za konvergenciju neophodna oba oka, ovaj faktor spada u binokularne, a njegove informacije su, takođe, apsolutne. Informacije ovog faktora diskriminativne su samo za udaljenosti od nekoliko metara.
slika 18: konvergencija
Dvostruke slike: pri posmatranju, fiksirana tačka projektuje se u centralne jame (fovee, mesta najboljeg viđenja na mrežnjači) oba oka.
Ostale tačke u vizuelnom polju (one koje nisu fiksirane) projektuju se na ostala mesta dveju mrežnjača. Ako su ta mesta znatno različita u dva oka, posmatrani objekti mogu se videti dvostruko, pri čemu jedna slika potiče sa jednog oka, a druga sa drugog. Ovaj fenomen lako je opaziti ako postavite kažiprste dve ruke jedan ispred drugog, tako da jednu ruku skroz ispružite, a drugu postavite između glave i prve ruke. Ako fokusirate kažiprst leve ruke, kažiprst desne ćete videti dvostruko i obratno (slika 19).
slika 19: dvostruke slike
Stereopsija (disparatne slike): činjenica da svet oko nas opažamo sa dva oka, koja su međusobno udaljena nekoliko centimetara (6,5 cm u proseku), ima za posledicu lateralnu razmeštenost proksimalnih stimulacija. Odnosno, stimulacija sa leve retine ne slaže se u potpunosti sa stimulacijom desne retine. Jasno je da je ovaj faktor binokularni, a informacije koje stižu od njega su relativne, odnosno one nam samo mogu reći koji je objekat bliži, a koji dalji.
O tome koliko je određeni objekat dalji u odnosu na fiksiranu tačku možemo zaključiti na osnovu veličine dispariteta. Ne proizvode sve tačke okoline disparatne slike.
Postoji set tačaka koje stimulišu prostorno odgovarajuće tačke na dve retine, pa se slike koje se formiraju na osnovu tih tačaka ne razlikuju, odnosno nema dispariteta. Ovaj set tačaka naziva se horopter. Sa druge strane, što je međusobna udaljenost dveju tačaka u prostoru veća, razlika njihove razmaknutosti na dvema slikama biće veća.
Stereopsija se može izazvati i na veštački način, pomoću stereokamera, stereograma i stereoskopa. Stereokameru čine dve kamere, razmaknute 6,5 cm, čime se simulira prosečna razmaknutost očiju kod čoveka (slika 20). Na ovakav način dobijaju se dve slike, na kojima se međusobne udaljenosti pojedinih delova razlikuju (slika 21). Ako se slike posmatraju tako da levo oko vidi levu, a desno desni sliku, vizuelni sistem će ih spojiti u jednu trodimenzionalnu sliku.
slika 20: stereokamera
slika 21: stereogram
Sledeći ovakav princip, mađarski psiholog Bela Juleš napravio je takozvane autostereograme. Autostereogrami su takve slike, napravljene iz dva preklopljena dela, na kojima se međusobne udaljenosti pojedinih tačaka razlikuju. Ako posmatramo ovakve slike fokusirajući pogledom iza ili ispred njih, u vizuelnom sistemu nastaće dvostruka slika (kao što je opisano ranije), a pošto se te dvostruke slike blago međusobno razlikuju, nastaće trodimenzionalni opažaj. Tako, ako posmatrate sliku 22 i fokusirate iza nje (kao da posmatrate kroz nju) u jednom trenutku, kada pogodite odgovarajuću daljinu fokusiranja, opazićete trodimenzionalnu sliku Zemlje i na njoj jasno ocrtane konture američkog kontinenta.
slika 22: autostereogram
by Oliver Tošković