DiskusijeNET - eX YU - zajednica - Pogledajte jednu poruku - Enciklopedija religija foruma Diskusije.net

Aenima · 19.06.2007, 04:29 PM

HRISCANSTVO

Klikni na sliku da je vidiš u originalnim dimenzijama.

Hriscanstvo ili krscanstvo je abrahamska, monoteisticka religija zasnovana na zivotu i ucenjima Isusa iz Nazareta kako su predstavljeni u Novom zavetu.
Nastalo je u Palestini u prvom veku nase ere. Obuhvata brojne hriscanske crkve, zajednice i sekte, kojima je zajednicka vera u Isusa Hrista, te prihvatanje zivota u skladu s evandjeljem.

Hriscanstvo pripada tipu istorijske, prorocke i objavljene religije, eticno-misticne strukture, spasenjski i esatoloski usmerene. Kroz istoriju se rasclanilo u vise pravaca (rimokatolicanstvo, pravoslavlje, protestantizam, nestorijanstvo i monofizitstvo) i njima odgovarajucih crkava (Rimokatolicka crkva, Pravoslavna crkva, protestantske crkve i istocne pretkalcedonske crkve).

Hriscanska era pocinje Isusovim rodjenjem, i po njemu je odredjena nova era.

Hriscanstvo je najveca svetska religija -- sve frakcije zajedno imaju oko 2,1 milijardi vernika, ili oko jedne trecine svetskog stanovnistva.

Hriscanstvo je nastalo u prvom veku nase ere u Palestini unutar Judaizma. U drugoj polovini tog veka osamostaljuje se kao posebna religija i siri po gradovima Rimskog carstva, posebno zaslugom apostola Pavla i njegovih misionarskih putovanja. U Novom Zavetu spominju se samo hriscani (Dj 11,26), a naziv „hriscanstvo“ prvi spominje Ignacije Antiohijski (107) i drugi ranohriscanski pisci (Origen, Euzebije).

Isus
Osnivacem hriscanstva smatra se Isus Hristos (hebrejski Josua) po kome je hriscanstvo i dobilo ime.

Isus je obicno licno ime, dok Hristos znaci „mesija“, „pomazanik“, „od Boga poslat“.
Najnovija istrazivanja govore da je Isus ipak istorijska licnost. Naime, Isusa u svojim delima spominju i nehriscanski pisci iz prvog veka (Tacit, Josif Flavije). Ipak, osnovni izvor podataka o Isusovom zivotu, radu i ucenju predstavlja Biblija (grcki: “knjige”), sveta knjiga hriscanstva, odnosno Novi zavet.

Novi zavet je zbirka spisa ideologa i osnivaca rane hriscanske crkve, pisanih na grckom i delimicno na jevrejskom jeziku u prvom i drugom veku nove ere. Inace, sam Isus je govorio aramejski. Ovaj jezik danas je mrtav.
Novi zavet sadrzi ukupno 27 spisa kanonizovanih u nekoliko faza, zavrsno sa cetvrtim vekom, iako su svi tekstovi bili dovrseni do sredine drugog veka. Sadrzi cetiri jevandjelja (grcki: evangelion - dobra vest) i to:

po Mateji, Luki, Marku i Jovanu.
Prva tri jevandjelja su sinopticka.(pregledna)
Novi zavet takodje sadrzi ranu crkvenu istoriju (dela apostolska), dvadesetjednu poslanicu i jednu apokalipsu (otkrovenje Jovanovo).
Upravo cetiri jevandjelja predstavljaju izvestaj o Isusovom zivotu, o njegovim kazivanjima i delima.

Prema Bibliji, Isus je zacet bezgresnim zacecem. Ideja da je Isusa rodila devica trebalo bi da ispuni verovanje iz Starog zaveta da je on Sin Boziji. Prema istorijskim podacima rodjen je u 31. godini vladavine rimskog imperatora Avgusta, u Vetlajemu, u Judeji, od majke Marije i oca Jozefa, u siromasnoj jevrejskoj porodici. Prema Josifu Flaviju kod Jevreja su u to vreme postojale tri filozofske struje: fariseji, sadukeji i takozvani esenci. Treba napomenuti da je Isus bio poput rabina (hebrejski: ucitelj, poznavalac pisma), odnosno jevrejski svestenik i da je on ustvari iznutra reformisao jevrejsku religiju.

Diskusija na ovu temu: Is Jesus GOD...Dal je Isus BOG...

U Isusovo vreme Palestina je imala izvesnu autonomiju u okviru Rimskog carstva, a vlast u Palestini su drzali fariseji. Isus je i sam poticao iz siromasnih krugova koji mahom nisu postovali zakonik i koji su najvise bili pogodjeni donosenjem istog. Braneci interese svih Jevrejskih plemena Isus se sukobio sa sadukejima i farisejima, doveli su do njegovog hapsenja i razapinjanja na krstu. Isusov sudija bio je Pontije Pilat. Prema Bibliji, Isus je nakon tri dana Uskrsao iz mrtvih, svojim vaskrsnucem pobedio smrt, vratio se Bogu Ocu i otvorio vrata raja.

Najveci hriscanski praznici su Uskrs i Bozic.

Jedan od bitnih preduslova za nastanak hriscanstva jeste izmesanost naroda, izmesanost kultura i jezika, pa i izmesanost religija na teritoriji ogromnog Rimskog carstva u to vreme. Zbog toga je hriscanstvo od samog nastanka nadnacionalna, univerzalna religija. Potcinjeni slojevi naroda su u novoj religiji videli spas, sredstvo izbavljenja iz ropstva i siromastva.

U prvom veku nove ere hriscani su se tajno okupljali na zajednickim verskim obredima, pripovedima i molitvama. Zajednice hriscanskih vernika zvale su se hriscanske opstine, bilo ih je u svim delovima carstva, i u njima je imovina bila zajednicka. Ali, hriscanstvo je samo u pocetku bilo religija ugnjetenih i potcinjenih, da bi vremenom sve vise bogatasa, nesigurnih i nezadovoljnih drzavnom vlascu, pristupalo novoj veri. Hriscanske opstine su se sve vise sirile i bogatile. Tada hriscani menjaju svoje ucenje i od svojih pristalica pocinju da traze poslusnost i pokornost drzavnoj vlasti. Uskoro je nestalo i imovinske jednakosti medju hriscanima. Krajem drugog veka nove ere sve hriscanske opstine ujedinile su se u jednu zajednicu ciji je poglavar postao rimski episkop, kasnije nazvan papa (grcki: pappas, latinski: papa - otac). Sediste pape je u Vatikanu. Tako je stvorena verska organizacija Hriscanska crkva.

Car Konstantin Veliki koji je vladao od (306. – 337.) uvidevsi bezopasnost , sta vise potencijalnu korist nove religije po drzavu, zbog hriscanskog ucenja da je svaka vlast od Boga, 30. aprila 313. godine Milanskim ediktom proglasava ravnopravnost hriscanstva sa ostalim religijama, i ono ubrzo postaje i zvanicna drzavna religija u Rimskom carstvu.

Zajednica

Hriscanstvo je organizovano kao vidljiva zajednica vernika, crkva, okupljenih oko temeljnog hriscanskoga dogmatskog, bogostovnog, moralnog i kanonskopravnog ustava. Premda se u NZ i Nicejsko-carigradskom verovanju crkveno jedinstvo drzi jednim od cetiri glavna obelezja hriscanske Crkve, ona se kroz istoriju rasclanila na brojne hriscanske crkve i sekte. Od sveopste Crkve najpre su se za vreme prvogi ekumenskog koncila odvojile pretkalcedonske hriscanske crkve, nestorijanske (431) i monofizitske (451). "Velikom sizmom" (1054) od Katolicke su se crkve odvojile pravoslavne crkve, a za vreme reformacije (XVI. veka) protestantske crkve (Anglikanska crkva, luteranske i reformirane crkve) i sekte.

U katolickoj je crkvi prevladao strogo centralizovan i hijerarhizovan crkveni poredak (papa i biskupi),

U pravoslavnim i pretkalcedonskim crkvama sinodalno nacelo (sveti sinod s patrijarhom ili mitropolitom na celu),

a u protestantskim crkvama prezbiterijalno ili kongregacionisticko nacelo, bez svestenicke hijerarhije.

Katolicka crkva je nadnacionalna, pravoslavne i pretkalcedonske crkve su autokefalne, a neke protestantske crkve bile su drzavne crkve, a vladar je ujedno i vrhovni crkveni poglavar (Anglikanska crkva).

Doktrina (dogme)

Glavne hriscanske verske istine definisane su u Antici na prvim ekumenskim (vaseljenskim) saborima i uglavnom ih prihvacaju sve hriscanske vere. Pet glavnih istina je:

1. Monoteizam (postojanje jednoga transcendentnoga Boga, razlicitog od sveta, cija je objava sadrzana u Svetom pismu) i Trojstvo (u Bogu su tri osobe: Otac, Sin i Sveti Duh)

2. Stvaranje i providnost (Bog je sve stvorio, sve uzdrzava i svime upravlja)

3. Utjelovljenje i otkupljenje (Sin je Bozji postao covek radi njegovog spasenja)

4. Besmrtnost ljudske duse i uskrsnuce tela

5. Posljednje stvari (raj ili pakao) preduslovljene su miloscu Bozijom, covekovom verom i delima za ovozemaljskog zivota.

Pri daljem tumacenju tih temeljnih dogmi doslo je do razlika izmedju hriscanskih vera. Tako su se zbog hristoloskih sporenja o odnosu ljudske i bozanske naravi u Hristu na Efeskom koncilu (431) odvojili nestorijanci, a na Kalcedonskom koncilu (451) monofiziti. Premda prihvacaju zajednicku nauku sedam prvih ekumenskih koncila, pravoslavci i rimokatolici razlikuju se s obzirom na ucenje o proizlazenju trece bozanske osobe. Osim toga rimokatolicizam je nakon sizme (1054) definisao jos neke dogme (ucenje o cistilistu, bezgresno zacece, papska nepogresivost, Marijino uznesenje na nebo), kojima se razlikuje od pravoslavlja.

Protestantizam se razlikuje od rimokatolicizma i pravoslavlja prenaglasavanjem milosti na stetu naravi, svodjenjem sedam sakramenata na dva (krstenje i vecera Gospodnja), i na kraju ukidanjem svestenicke hijerarhije.

MORAL

Hriscanstvo je eticno-misticna religija pa moral zauzima centralno mesto u zivotu.

Izvori hriscanskog morala su Stari i Novi zavet, kao i grcka filozofija, posebno stoicizam.

Iz Starog zaveta prihvacen je "Dekalog" ili Deset zapovesti, nacelo licne odgovornosti, kao i novozavetno nacelo ljubavi prema Bogu i bliznjem. U patristickom razdoblju usvojeni su neki elementi stoickoga (stozerne kreposti) i neo - platonistickog morala (monaski asketizam), a u skolasticko doba neki eticki stavovi iz aristotelizma.

Katolicka moralka temeljno evandjeosko nacelo (ljubav prema Bogu i bližnjemu) dopunjuje naravnim moralnim zakonom i preciznim propisom.

Pravoslavlje
vise sledi ucenje istocnih crkvenih oceva i opire se moralnom legalizmu.

Protestantizam istice evandjeosko shvatanje morala i slobodu savesti.

U novije vreme hriscanski moralisti sve vise naglasavaju drustvenu stranu morala, postovanje ljudskih prava. U istoriji hriscanstva odnos naravi (dobro i zlo, duznost i obveza, sloboda i determiniranost) i nad-naravi (greh i milost, opravdanje i spasenje) bio je centralna tema teoloskih sporenja. Tada su se razvile tri struje.

Augustinizam i njegovi istorijski zakljucci, posebno kalvinizam i jansenizam, u odnosu naravi i nadnaravi, covekova kreposnog napora i bozanske milosti, prenaglasio je ulogu milosti (predestinacija).

Pelagijanizam je stavio naglasak na covekovu slobodnu volju i naravnu mogucnost da dosegne krepost i spasenje.

Semipelagijanizam je pokusavao pomiriti te dve krajnosti.

DUHOVNOST

Duhovnost sledi unutrasnjenja, temeljna, hriscanska, dogmatska i moralna nacela, za njihovim licnim dozivljajem, iskustvom i produbljenjem.

Mistika se razvila na temeljima Novog Zaveta (Ivanova i Pavlova mistika) i neoplatonisticke mistike (Pseudodionizije). Pripada tipu transcendencijske mistike ljubavi. Izmedju ljudske duse i Boga nema ontoloske jednakosti, zajednicke naravi, kao u imanencijskoj, panteistickoj mistici, vec samo zajednice u ljubavi.

U katolicizmu je takav tip mistike nasao svoj izraz u monaskoj duhovnosti katolickih redova kroz istoriju (benediktinska, cistercitska, viktorinska, dominikanska, franjevacka, karmelicanska, isusovacka duhovnost).

U pravoslavlju duhovnost i mistika oblikovane su pod uticajem istocnih crkvenih oceva i istocnokrscanskog monastva (sv. Ivan Klimakos), a svoj najkarakteristicniji oblik nasle su u atoskoj duhovnosti i hezihazmu (Grigorije Palamas). Premda su reformatori odbacili samostansku askezu i duhovnost, te bili nepoverljivi prema mistici, u istoriji protestantizma doslo je do nastanka misticnih struja (pijetizam, probudni duhovni pokreti u XIX veku, pentekostalci u XX. veku).

U pravoslavlju je poseban iskaz duhovnosti postovanje ikona.

Protestantska duhovnost ogleda se posebno u citanju biblijskih tekstova i pevanju crkvenih pesama.

Teologija

U susretu s grcko-rimskom civilizacijom i grckom filozofijom hriscanstvo je osetilo potrebu da biblijsku objavu izrazi pojmovima grcke filozofije, posebno neoplatonisticke. Prvi se zacetci teologije nalaze u Ivanovu evandjelju (Proslov) i Pavlovim poslanicama.
Apologeti II veka (Justin, Klement Aleksandrijski, Origen) pokusavaju uklopiti objavu s grckom filozofijom, a grcki filozofi se drze hriscanstva, koje su i sami preko razuma primili. Istocni i zapadni crkveni oci (patristika) III- VII veka teoloski razradjuju glavne trinitarne (Trojstvo) i hristoloske teme, sto ce omoguciti da se na sedam prvih ekumenskih koncila definisu glavne hriscanske dogme (Nicejsko-carigradsko verovanje).

U patristicko doba je naceta i jedna od centralnih tema kasnije hriscanske teologije, odnos naravi i milosti, slobodne volje i predestinacije (augustinizam i pelagijanizam). Dok je teologija prvih hiljadu godina pod uticajem neoplatonizma, sledecih hiljadu godina, na podrucju zapadnog sveta, u teologiji se obelezava kao aristotelizam (sloastika). Tako se filozofija stavlja u sluzbu teologiji ("ancilla theologiae"). U vreme visoke skolastike (XIII vek) razradjena su nacela i metode katolicke teologije, sto ce obeziti katolicizam drugu od hriscanskih dve hiljada godina.

Pravoslavna teologija je ostala verna neoplatonistickoj tradiciji istocnih crkvenih oceva i nije bila sklona skolastickoj racionalizovano objavljenih istina. Zbog toga njom u drugom delu srednjeg veka preovladjuje misticna teologija (Simeon Novi Bogoslov, Grigorije Palamas). U doba renesanse dolazi do obnove neoplatonizma u teologiji (Nikola Kuzanski), a hriscanski humanisti (Erazmo Roterdamski) postavljaju temelje novovernoj biblijskoj egzegezi.

Danas je u svetu 1,9-2,1 milijarde hriscana (33% svetskog stanovnistva), od cega je 1 milijarda rimokatolika, 300 miliona pravoslavaca, 700 miliona protestanata i oko 70 miliona monofizita i nestorijanaca.

Izvori:

Hans Küng – „Das Christentum. Wesen und Geschichte“
Jean-Marie Mayeur, Charles & Luce Pietri, André Vaucher, Marc Venard – „Die Geschichte des Christentums. Religion Politik Kultur“

Prevod, adaptacija, "sklapljanje": Aenima

19.06.2007, 04:29 PM	#4
Aenima Status: Diskutant Korisnik od: 11.10.2006 Postovi: 5,329	HRISCANSTVO Hriscanstvo ili krscanstvo je abrahamska, monoteisticka religija zasnovana na zivotu i ucenjima Isusa iz Nazareta kako su predstavljeni u Novom zavetu. Nastalo je u Palestini u prvom veku nase ere. Obuhvata brojne hriscanske crkve, zajednice i sekte, kojima je zajednicka vera u Isusa Hrista, te prihvatanje zivota u skladu s evandjeljem. Hriscanstvo pripada tipu istorijske, prorocke i objavljene religije, eticno-misticne strukture, spasenjski i esatoloski usmerene. Kroz istoriju se rasclanilo u vise pravaca (rimokatolicanstvo, pravoslavlje, protestantizam, nestorijanstvo i monofizitstvo) i njima odgovarajucih crkava (Rimokatolicka crkva, Pravoslavna crkva, protestantske crkve i istocne pretkalcedonske crkve). Hriscanska era pocinje Isusovim rodjenjem, i po njemu je odredjena nova era. Hriscanstvo je najveca svetska religija -- sve frakcije zajedno imaju oko 2,1 milijardi vernika, ili oko jedne trecine svetskog stanovnistva. Hriscanstvo je nastalo u prvom veku nase ere u Palestini unutar Judaizma. U drugoj polovini tog veka osamostaljuje se kao posebna religija i siri po gradovima Rimskog carstva, posebno zaslugom apostola Pavla i njegovih misionarskih putovanja. U Novom Zavetu spominju se samo hriscani (Dj 11,26), a naziv „hriscanstvo“ prvi spominje Ignacije Antiohijski (107) i drugi ranohriscanski pisci (Origen, Euzebije). Isus Osnivacem hriscanstva smatra se Isus Hristos (hebrejski Josua) po kome je hriscanstvo i dobilo ime. Isus je obicno licno ime, dok Hristos znaci „mesija“, „pomazanik“, „od Boga poslat“. Najnovija istrazivanja govore da je Isus ipak istorijska licnost. Naime, Isusa u svojim delima spominju i nehriscanski pisci iz prvog veka (Tacit, Josif Flavije). Ipak, osnovni izvor podataka o Isusovom zivotu, radu i ucenju predstavlja Biblija (grcki: “knjige”), sveta knjiga hriscanstva, odnosno Novi zavet. Novi zavet je zbirka spisa ideologa i osnivaca rane hriscanske crkve, pisanih na grckom i delimicno na jevrejskom jeziku u prvom i drugom veku nove ere. Inace, sam Isus je govorio aramejski. Ovaj jezik danas je mrtav. Novi zavet sadrzi ukupno 27 spisa kanonizovanih u nekoliko faza, zavrsno sa cetvrtim vekom, iako su svi tekstovi bili dovrseni do sredine drugog veka. Sadrzi cetiri jevandjelja (grcki: evangelion - dobra vest) i to: po Mateji, Luki, Marku i Jovanu. Prva tri jevandjelja su sinopticka.(pregledna) Novi zavet takodje sadrzi ranu crkvenu istoriju (dela apostolska), dvadesetjednu poslanicu i jednu apokalipsu (otkrovenje Jovanovo). Upravo cetiri jevandjelja predstavljaju izvestaj o Isusovom zivotu, o njegovim kazivanjima i delima. Prema Bibliji, Isus je zacet bezgresnim zacecem. Ideja da je Isusa rodila devica trebalo bi da ispuni verovanje iz Starog zaveta da je on Sin Boziji. Prema istorijskim podacima rodjen je u 31. godini vladavine rimskog imperatora Avgusta, u Vetlajemu, u Judeji, od majke Marije i oca Jozefa, u siromasnoj jevrejskoj porodici. Prema Josifu Flaviju kod Jevreja su u to vreme postojale tri filozofske struje: fariseji, sadukeji i takozvani esenci. Treba napomenuti da je Isus bio poput rabina (hebrejski: ucitelj, poznavalac pisma), odnosno jevrejski svestenik i da je on ustvari iznutra reformisao jevrejsku religiju. Diskusija na ovu temu: Is Jesus GOD...Dal je Isus BOG... U Isusovo vreme Palestina je imala izvesnu autonomiju u okviru Rimskog carstva, a vlast u Palestini su drzali fariseji. Isus je i sam poticao iz siromasnih krugova koji mahom nisu postovali zakonik i koji su najvise bili pogodjeni donosenjem istog. Braneci interese svih Jevrejskih plemena Isus se sukobio sa sadukejima i farisejima, doveli su do njegovog hapsenja i razapinjanja na krstu. Isusov sudija bio je Pontije Pilat. Prema Bibliji, Isus je nakon tri dana Uskrsao iz mrtvih, svojim vaskrsnucem pobedio smrt, vratio se Bogu Ocu i otvorio vrata raja. Najveci hriscanski praznici su Uskrs i Bozic. Jedan od bitnih preduslova za nastanak hriscanstva jeste izmesanost naroda, izmesanost kultura i jezika, pa i izmesanost religija na teritoriji ogromnog Rimskog carstva u to vreme. Zbog toga je hriscanstvo od samog nastanka nadnacionalna, univerzalna religija. Potcinjeni slojevi naroda su u novoj religiji videli spas, sredstvo izbavljenja iz ropstva i siromastva. U prvom veku nove ere hriscani su se tajno okupljali na zajednickim verskim obredima, pripovedima i molitvama. Zajednice hriscanskih vernika zvale su se hriscanske opstine, bilo ih je u svim delovima carstva, i u njima je imovina bila zajednicka. Ali, hriscanstvo je samo u pocetku bilo religija ugnjetenih i potcinjenih, da bi vremenom sve vise bogatasa, nesigurnih i nezadovoljnih drzavnom vlascu, pristupalo novoj veri. Hriscanske opstine su se sve vise sirile i bogatile. Tada hriscani menjaju svoje ucenje i od svojih pristalica pocinju da traze poslusnost i pokornost drzavnoj vlasti. Uskoro je nestalo i imovinske jednakosti medju hriscanima. Krajem drugog veka nove ere sve hriscanske opstine ujedinile su se u jednu zajednicu ciji je poglavar postao rimski episkop, kasnije nazvan papa (grcki: pappas, latinski: papa - otac). Sediste pape je u Vatikanu. Tako je stvorena verska organizacija Hriscanska crkva. Car Konstantin Veliki koji je vladao od (306. – 337.) uvidevsi bezopasnost , sta vise potencijalnu korist nove religije po drzavu, zbog hriscanskog ucenja da je svaka vlast od Boga, 30. aprila 313. godine Milanskim ediktom proglasava ravnopravnost hriscanstva sa ostalim religijama, i ono ubrzo postaje i zvanicna drzavna religija u Rimskom carstvu. Zajednica Hriscanstvo je organizovano kao vidljiva zajednica vernika, crkva, okupljenih oko temeljnog hriscanskoga dogmatskog, bogostovnog, moralnog i kanonskopravnog ustava. Premda se u NZ i Nicejsko-carigradskom verovanju crkveno jedinstvo drzi jednim od cetiri glavna obelezja hriscanske Crkve, ona se kroz istoriju rasclanila na brojne hriscanske crkve i sekte. Od sveopste Crkve najpre su se za vreme prvogi ekumenskog koncila odvojile pretkalcedonske hriscanske crkve, nestorijanske (431) i monofizitske (451). "Velikom sizmom" (1054) od Katolicke su se crkve odvojile pravoslavne crkve, a za vreme reformacije (XVI. veka) protestantske crkve (Anglikanska crkva, luteranske i reformirane crkve) i sekte. U katolickoj je crkvi prevladao strogo centralizovan i hijerarhizovan crkveni poredak (papa i biskupi), U pravoslavnim i pretkalcedonskim crkvama sinodalno nacelo (sveti sinod s patrijarhom ili mitropolitom na celu), a u protestantskim crkvama prezbiterijalno ili kongregacionisticko nacelo, bez svestenicke hijerarhije. Katolicka crkva je nadnacionalna, pravoslavne i pretkalcedonske crkve su autokefalne, a neke protestantske crkve bile su drzavne crkve, a vladar je ujedno i vrhovni crkveni poglavar (Anglikanska crkva). Doktrina (dogme) Glavne hriscanske verske istine definisane su u Antici na prvim ekumenskim (vaseljenskim) saborima i uglavnom ih prihvacaju sve hriscanske vere. Pet glavnih istina je: 1. Monoteizam (postojanje jednoga transcendentnoga Boga, razlicitog od sveta, cija je objava sadrzana u Svetom pismu) i Trojstvo (u Bogu su tri osobe: Otac, Sin i Sveti Duh) 2. Stvaranje i providnost (Bog je sve stvorio, sve uzdrzava i svime upravlja) 3. Utjelovljenje i otkupljenje (Sin je Bozji postao covek radi njegovog spasenja) 4. Besmrtnost ljudske duse i uskrsnuce tela 5. Posljednje stvari (raj ili pakao) preduslovljene su miloscu Bozijom, covekovom verom i delima za ovozemaljskog zivota. Pri daljem tumacenju tih temeljnih dogmi doslo je do razlika izmedju hriscanskih vera. Tako su se zbog hristoloskih sporenja o odnosu ljudske i bozanske naravi u Hristu na Efeskom koncilu (431) odvojili nestorijanci, a na Kalcedonskom koncilu (451) monofiziti. Premda prihvacaju zajednicku nauku sedam prvih ekumenskih koncila, pravoslavci i rimokatolici razlikuju se s obzirom na ucenje o proizlazenju trece bozanske osobe. Osim toga rimokatolicizam je nakon sizme (1054) definisao jos neke dogme (ucenje o cistilistu, bezgresno zacece, papska nepogresivost, Marijino uznesenje na nebo), kojima se razlikuje od pravoslavlja. Protestantizam se razlikuje od rimokatolicizma i pravoslavlja prenaglasavanjem milosti na stetu naravi, svodjenjem sedam sakramenata na dva (krstenje i vecera Gospodnja), i na kraju ukidanjem svestenicke hijerarhije. MORAL Hriscanstvo je eticno-misticna religija pa moral zauzima centralno mesto u zivotu. Izvori hriscanskog morala su Stari i Novi zavet, kao i grcka filozofija, posebno stoicizam. Iz Starog zaveta prihvacen je "Dekalog" ili Deset zapovesti, nacelo licne odgovornosti, kao i novozavetno nacelo ljubavi prema Bogu i bliznjem. U patristickom razdoblju usvojeni su neki elementi stoickoga (stozerne kreposti) i neo - platonistickog morala (monaski asketizam), a u skolasticko doba neki eticki stavovi iz aristotelizma. Katolicka moralka temeljno evandjeosko nacelo (ljubav prema Bogu i bližnjemu) dopunjuje naravnim moralnim zakonom i preciznim propisom. Pravoslavlje vise sledi ucenje istocnih crkvenih oceva i opire se moralnom legalizmu. Protestantizam istice evandjeosko shvatanje morala i slobodu savesti. U novije vreme hriscanski moralisti sve vise naglasavaju drustvenu stranu morala, postovanje ljudskih prava. U istoriji hriscanstva odnos naravi (dobro i zlo, duznost i obveza, sloboda i determiniranost) i nad-naravi (greh i milost, opravdanje i spasenje) bio je centralna tema teoloskih sporenja. Tada su se razvile tri struje. Augustinizam i njegovi istorijski zakljucci, posebno kalvinizam i jansenizam, u odnosu naravi i nadnaravi, covekova kreposnog napora i bozanske milosti, prenaglasio je ulogu milosti (predestinacija). Pelagijanizam je stavio naglasak na covekovu slobodnu volju i naravnu mogucnost da dosegne krepost i spasenje. Semipelagijanizam je pokusavao pomiriti te dve krajnosti. DUHOVNOST Duhovnost sledi unutrasnjenja, temeljna, hriscanska, dogmatska i moralna nacela, za njihovim licnim dozivljajem, iskustvom i produbljenjem. Mistika se razvila na temeljima Novog Zaveta (Ivanova i Pavlova mistika) i neoplatonisticke mistike (Pseudodionizije). Pripada tipu transcendencijske mistike ljubavi. Izmedju ljudske duse i Boga nema ontoloske jednakosti, zajednicke naravi, kao u imanencijskoj, panteistickoj mistici, vec samo zajednice u ljubavi. U katolicizmu je takav tip mistike nasao svoj izraz u monaskoj duhovnosti katolickih redova kroz istoriju (benediktinska, cistercitska, viktorinska, dominikanska, franjevacka, karmelicanska, isusovacka duhovnost). U pravoslavlju duhovnost i mistika oblikovane su pod uticajem istocnih crkvenih oceva i istocnokrscanskog monastva (sv. Ivan Klimakos), a svoj najkarakteristicniji oblik nasle su u atoskoj duhovnosti i hezihazmu (Grigorije Palamas). Premda su reformatori odbacili samostansku askezu i duhovnost, te bili nepoverljivi prema mistici, u istoriji protestantizma doslo je do nastanka misticnih struja (pijetizam, probudni duhovni pokreti u XIX veku, pentekostalci u XX. veku). U pravoslavlju je poseban iskaz duhovnosti postovanje ikona. Protestantska duhovnost ogleda se posebno u citanju biblijskih tekstova i pevanju crkvenih pesama. Teologija U susretu s grcko-rimskom civilizacijom i grckom filozofijom hriscanstvo je osetilo potrebu da biblijsku objavu izrazi pojmovima grcke filozofije, posebno neoplatonisticke. Prvi se zacetci teologije nalaze u Ivanovu evandjelju (Proslov) i Pavlovim poslanicama. Apologeti II veka (Justin, Klement Aleksandrijski, Origen) pokusavaju uklopiti objavu s grckom filozofijom, a grcki filozofi se drze hriscanstva, koje su i sami preko razuma primili. Istocni i zapadni crkveni oci (patristika) III- VII veka teoloski razradjuju glavne trinitarne (Trojstvo) i hristoloske teme, sto ce omoguciti da se na sedam prvih ekumenskih koncila definisu glavne hriscanske dogme (Nicejsko-carigradsko verovanje). U patristicko doba je naceta i jedna od centralnih tema kasnije hriscanske teologije, odnos naravi i milosti, slobodne volje i predestinacije (augustinizam i pelagijanizam). Dok je teologija prvih hiljadu godina pod uticajem neoplatonizma, sledecih hiljadu godina, na podrucju zapadnog sveta, u teologiji se obelezava kao aristotelizam (sloastika). Tako se filozofija stavlja u sluzbu teologiji ("ancilla theologiae"). U vreme visoke skolastike (XIII vek) razradjena su nacela i metode katolicke teologije, sto ce obeziti katolicizam drugu od hriscanskih dve hiljada godina. Pravoslavna teologija je ostala verna neoplatonistickoj tradiciji istocnih crkvenih oceva i nije bila sklona skolastickoj racionalizovano objavljenih istina. Zbog toga njom u drugom delu srednjeg veka preovladjuje misticna teologija (Simeon Novi Bogoslov, Grigorije Palamas). U doba renesanse dolazi do obnove neoplatonizma u teologiji (Nikola Kuzanski), a hriscanski humanisti (Erazmo Roterdamski) postavljaju temelje novovernoj biblijskoj egzegezi. Danas je u svetu 1,9-2,1 milijarde hriscana (33% svetskog stanovnistva), od cega je 1 milijarda rimokatolika, 300 miliona pravoslavaca, 700 miliona protestanata i oko 70 miliona monofizita i nestorijanaca. Izvori: Hans Küng – „Das Christentum. Wesen und Geschichte“ Jean-Marie Mayeur, Charles & Luce Pietri, André Vaucher, Marc Venard – „Die Geschichte des Christentums. Religion Politik Kultur“ Prevod, adaptacija, "sklapljanje": Aenima __________________ .